Карагем (суу)

Рувики сайттаҥ
Карагем
орус. Карагем
Јолдуайры суу (ортозында) Карагемге киргениЈолдуайры суу (ортозында) Карагемге киргени
Характеристиказы
Узуны 50 км
Бассейн 780 км²
Сууныҥ чыгымы 60 м³/с (оозы)
Водоток
Бажы слияние рек: Сол Карагем и Оҥ Карагем
 • Бийиги 2500 м
 • Координаталары 49°59′15″ с. ш. 87°37′23″ в. д.HGЯO
Оозы Аркыт
 • Турган јери 77 км оозынаҥ ала оҥ јаратла
 • Бийиги ≈ 1296 м
 • Координаталары 49°51′22″ с. ш. 87°09′13″ в. д.HGЯO
Сууныҥ келтеҥи 13 м/км
Турган јери
Суузыныҥ системазы Аркыт → Кадын → Оп → Карский талай

Ороон
Регион Алтай Республика
Аймак Кош-Агаш аймак
КытатМонголияКазахстанТываХакасияКемерово областьАлтай крайКош-Агаш аймакУлалуМайма аймакОҥдой аймакТурачак аймакУлаган аймакКан-Оозы аймакКӧксу-Оозы аймакЧамал аймакЧоо аймакШабалин аймакКарагем (суу) (Алтай Республика)
Описание изображения
Голубая точка
Синяя точка — устье
Голубая точка — бажы, Синяя точка — оозы
Код ГСР 13010100312115100004752
Commons-logo.svg Медиафайлдар Викискладта

Караге́м (орустап Карагем) — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.

Этимологиязы

Ачык Карагем — орустап с тув. «обильная, родниковая река»[1].

Физико-географиялык темдектери

Карагем суу Карагемниҥ боочызы Алтайда јарлу јер. Суу Тӱндӱк Чуйдыҥ сындарынаҥ башталат, талайдыҥ кемјӱзинеҥ 2500 метрге бийик, эки јаан эмес суу биригип бӱдет — Сол Карагем (Абыл-Ойык) ла Оҥ Карагем. Карагем оозында сууныҥ орто бийигинде (орустап при среднем уровне) јаан изӱ ле куран айларда јыл туркунына чыгымдалганы 50—60 м³/с болуп јат. Карагемниҥ кӧп саба кош суулары мӧҥкӱ тоштордоҥ башталат, оныҥ учун чыгымдалган сууныҥ тал орто кирези тоштоҥ кайылган суу.

Кош суулары

(оозынаҥ ала кемјилген)

Туристическая стоянка в долине реки Карагем
Карагем сууныҥ ичинде амыралда улуст токтоор јер

Карагем суу јӱзер-спорттыҥ јарлу јери. Карагем јалаҥнаҥ (Јолдуайры сууныҥ кожулганынаҥ бир эмеш ӱсти јанында, талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1900 м бийик јерде)) ла башталала, сыраҥай оозына јетире суу-маршрут. Эҥ ле кӱч участок 19 бозоголу, узуны 8 км кызык (орустап ущелье). Экинчи кызык баштапкызыныҥ кийнинеҥ 2 км јерде — мында 3 кату бозого. Ӱчинчи кызыкка јетпей сӱреен кату «Разбойники» деп бозого (Речной порог) ло 2 шивера. Карагем сууныҥ алты јанында «Чибитский» дейтен бозоголор (орустап каскад) ээчий-деечий 3 км кире једе агат.

2003 јылда Барнаулдыҥ суу-спортчылары — Александр Проваторов, Сергей Блошкин ле Владислав Зырянов «бублик» деп атту кемеле ӧдӱп чыккандар[3].

Јуук деген јон јаткан јерлер… Јуугында јон јаткан јурттар јок.

Суу реестрдиҥ чотогоныла

Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире[2].

Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Ајарулар

  1. Молчанова О. Т. Топонимический словарь Горного Алтая / А.Т. Тыбыкова. — Горно-Алтайск: Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва, 1979. — 397 с.
  2. 2,0 2,1 Государственный водный реестр РФ: Карагем. Дата обращения: кочкор айдыҥ 23 кӱни, 2011. Архивировано јаан изӱ айдыҥ 20 кӱни, 2012 јыл.
  3. Serg Dwarkin. Карагемский прорыв: 20 лет спустя (10 кандык ай 2014). Дата обращения: сыгын айдыҥ 2 кӱни, 2018.

Литературазы

  • Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.

Тайантылар