Суузыныҥ системазы

Сууныҥ системазы (орус. Водосборный бассейн онойдо ок водосборная площадь, водосбор^[1], бассейн) — јердиҥ ӱстинде суу лу јер, јердиҥ ӱстинде ле грунтовый суулар бу сууныҥ коолына јуулат (водоток), кош суулары кожо. Бассейндер суулардыҥ, талайлардыҥ ла теҥистердиҥ.

Тӧс темдектери

Суу бассейнниҥ схема-јуругы. Чаҥкыр чийӱлерле суулардыҥ коолы кӧргӱзилген, кӱреҥ пунктир чийӱлер — суу бассейнниҥ (водораздел) кыйулары.

Кажы ла суу бассейнге јердиҥ алдында ла ӱстинде јуулган суу-водосборы кирет. Јер ӱстинде суу-водосбор јер участокто, оноҥ суулар бу суузыныҥ системазына эмезе кандый бир сууга кирет. Јердиҥ алдында водосборды калыҥ јымжак каталышкннаҥ турат турат, оноҥ суу сызылып, агын сууларга кирип јат. Кӧп сабада јердиҥ алдында ла ӱстинде водосборлор бой-бойына келишпейт. Јердиҥ алдында водосбордык кыйуларын билер арга јок учун, суу бассейнине јаҥыс ла јердиҥ ӱстинде водосбор кирет.

Бассейндердиҥ кыйулары водоразделдер аайынча ӧдӧт, јастыралар бассейн ле јер ӱстинде суу-водосборлорды тӱҥдештирери оок рсуулар ла кӧлдӧргӧ келишпейт, онойдо ок эмеш јаан сууларга, геологический айалгалар, јакшы суусолыныш коштой бассейндерле (темдектезе, карст). Граница между бассейндер ортодо кыйулар суу-водосборлорло ӧдӧт.

Бассейндерге сточный ла бессточный суулар кирет. Бессточный деп материк ичинде сток, теҥисле колбу јок. Бассейндер башка-башка, географический темдегиле, рельеф ле јердиҥ геологический бӱдӱминеҥ камаанду болот. Кош сууларда бойыныҥ јаан эмес бассейндери бар, олордыҥ текши јери јаан суузыныҥ бассейнине кирет^[2].

Телекейде тӧс суу бассейндер

Темдектери
Бассейн Атлантиалык теҥис Бассейн Тымык теҥис Бассейн Индий теҥис	Бассейн Тӱндӱк Тошту Теҥис Бассейн Тӱштӱк теҥис	Бассейн Средиземнй талай Бассейн Кариб талай Бессточный область

Јаан суу бассейндер

Амазонка сууныҥ бассейны јериле эҥ ле јаан, оноҥ Конго ло Миссисипи^[3]. Суу-водосбор кемиле баштапкы јер Амазонка сууга келижет, экинчи јерде Конгоныҥ бассейны, ӱчинчи јерде Ганг сууныҥ бассейны^[4].

Онойдо ок кӧр

Сууныҥ чыгымы

Ајарулар

↑ Водосборная площадь // Вешин — Газли. — М. : Советская энциклопедия, 1971. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 5).
↑ БРЭ
↑ Coupe Jr.; Goolsby, Richard; Donald; Donald A. Goolsby. NASQAN Mississippi River Basin Fact Sheet (ја. эм.) (недоступная ссылка — история ). Geology 1. NASQAN (7 июня 1999). Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 10 кӱни, 2009. (недоступная ссылка)
↑ По данным компьютерного издания энциклопедии Encarta Encyclopedia, опубликованной компанией Microsoft.

Литература

Бассейн // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Маккавеев Н. И. Русло реки и эрозия в её бассейне. — М.: Геогр. фак. МГУ, 2003. — 355 с. — 300 экз. — ISBN 5-89575-063-X.
Симонов Ю. Г., Симонова Т. Ю. Речной бассейн и бассейновая организация географической оболочки // Чалов Р. С. Эрозия почв и русловые процессы. — Геогр. фак. МГУ, 2004. — Вып. 14. — С. 7-32. — ISSN 5-89575-061-3.

Тайантылар

[1] Водосборная площадь // Вешин — Газли. — М. : Советская энциклопедия, 1971. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 5).

[2] БРЭ

[3] Coupe Jr.; Goolsby, Richard; Donald; Donald A. Goolsby. NASQAN Mississippi River Basin Fact Sheet (ја. эм.) (недоступная ссылка — история ). Geology 1. NASQAN (7 июня 1999). Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 10 кӱни, 2009. (недоступная ссылка)

[4] По данным компьютерного издания энциклопедии Encarta Encyclopedia, опубликованной компанией Microsoft.

[1]

[2]

[3]

[4]