Актуру (туу)

Актуру
алт. Ак-туру
Јаан Актуру мӧҥкӱ тош
Ӱстӱги бажы
Абсолют бийиги	4044,4 м
Турган јери
50°05′38″ с. ш. 87°40′43″ в. д.
Ороон	Россия
РФ субъекти	Алтай Республика
Район	Кош-Агаш аймак
Кырлу система	Алтайдыҥ кырлары
Сындар эмезе массив	Тӱндӱк-Чуйдыҥ сындары
Актуру
Актуру
Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа

Актуру (орус. Актру) — Алтай Республиканыҥ тӱштӱк-кӱнбадыш јанында Тӱндӱк-Чуйдыҥ сындарыныҥ бийик деген кырларыныҥ бирӱзи, Кош-Агаш аймактыҥ јеринде. Беш-Иирдӱниҥ кырларыныҥ тоозына кирет. Бийиги — 4044,4 м.

Этимологиязы

Актуру, Ак-Тура (алт. ак — ак; алт. тура — турлу, јайлу.)

Јурамалы

Актуруныҥ меестери Јаан Актуруныҥ мӧҥкӱлериле јабылган, Кичӱ Актурунаҥ Актуру суу чыгып, Курайдыҥ чӧлин ӧдӱп Чуй (Кадынныҥ кош суузы) сууга кирет.

Актуруныҥ бажына ӱч маршрутла чыгар арга бар: Тӱштӱк-Кӱнчыгыш сыныла Јаан Актуруныҥ мӧҥкӱзинеҥ — чыгарга кӱчи 2А категория, Кӱнчыгыш Чуйдыҥ сындарыла Јаан Актуруныҥ мӧҥкӱзинеҥ — чыгарга кӱч 3А категория ла Кӱнчыгыш стенеле — чыгарга кӱч 4А категория.

Актуру — Алтайдыҥ кырларында альпинизмныҥ тӧс јерлериниҥ бирӱзи. Мында кӧп маршруттар јазалган (1А-наҥ ала 5Б-га јетире), мындый ла атту капчал кобыда «Актуру» деп альпинист лагерь иштейт. Оныҥ бийиги 2150 метр, сууныҥ јалбак ӧзӧгинде турат; баштапкыла катап 1938 јылда ла јуунаҥ озо јылдарда 2000 значкисттер ле 30 инструктор белетеген. 1953 јылда ойто иштеп баштаган, 1970 јылдарга јетире Сибирде альпинисттер белетеер спорттыҥ тӧс базазы болгон.

1970 јылда альплагерь јабылган, је алтай альпинисттердиҥ спортлык группалары кырга чыгарын токтотпой, оноҥ ары иштеп, сборлор ӧткӱрип, јиит альпинисттерди таскаткан. 1993 јылдаҥ ала альплагерьдиҥ јеринде Алтай Республиканыҥ МЧС-тыҥ бедиреп-аргаадар отряды иштейт, олордо радиосвязь ла вертолет алдырттар арга бар. Онойдо ок мында Том-Тураныҥ тергеелик университединиҥ јыл айландыра стационары ла бир канча коттеджтер бар.

Актуру сууныҥ ӧзӧгинде, альплагерьдеҥ ыраак јок альпинист Галина Афанасьевага (мында божогондордыҥ эземине) ле сибиряктар-сноубордисттерге, 2002 јылда кырдыҥ бажынаҥ ыраак јок старттыҥ точказына вертолет отургузарга умзанып турала божогондорго кереестер тургузылган.

Јуруктар

• 

  Галина Афанасьевага кереес

• 

  Јаан Актуру мӧҥкӱ тош

• 

  Новосибирсктиҥ сноубордисттеринге кереес

Ајарулар

Литература

• Молчанова О. Т. Топонимический словарь Горного Алтая. — Горно-Алтайск: Горно-Алтайское отделение Алтайского книжного издательства, 1979. — 395 с. — 5000 экз.

Тайантылар

• Ледник Актру: где находится, как добраться, описание, история | Большая Страна
• Сайт Туристка.ру — Альплагерь «Актру»
• Сайт berendei.tsu.ru — А. Кузнецов, Физико-географическая характеристика ущелья Актру
• Топонимический словарь Горного Алтая (орус.). — (скан в формате PDF, см.стр. 127). Дата обращения: кочкор айдыҥ 24 кӱни, 2017.