Ада-Тӧрӧлдиҥ геройлорыныҥ кӱни

Рувики сайттаҥ
Presidential-library-icon.svg

Тузаланган материалдар

Б.Н. Ельцинниҥ адыла адалган президентский библиотека

Б.Н. Ельцинниҥ адыла адалган президентский библиотеканыҥ
фондынаҥ алынган бичимелдерди мында тузаланган
Ада-Тӧрӧлдиҥ геройлорыныҥ кӱни
Кремльде Президент РФ Владимир Путин Ада-Тӧрӧлдиҥ геройлорыныҥ кӱниниҥ алдында кӧдӱриҥилӱ јуунда куучын айдат (2022)
Кремльде Президент РФ Владимир Путин Ада-Тӧрӧлдиҥ геройлорыныҥ кӱниниҥ алдында кӧдӱриҥилӱ јуунда куучын айдат (2022)
Бÿдÿми Учурлу дата
Jöптöлгöн Федерал јасак N 22 2007 јыл
Темдектелет Россияныҥ маанызы Россия
Öйи Јаҥар айдыҥ 9 кӱни
Jыргал јылдыҥ ла, јаҥар айдыҥ 9-чы кӱни
Тудуш Агару Георгийдиҥ орденин јӧптӧгӧниле
Логотип РУВИКИ.Медиа Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа

Ада-Тӧрӧлдиҥ геройлорыныҥ кӱни (орус. День Героев Отечества ) — Россияда эземниҥ кӱни, јылдыҥ ла јаҥар айдыҥ 9-чы кӱнинде темдектелет. Россия Федерацияныҥ Президентиниҥ 2007 јылдыҥ кочкор айдыҥ 28-чи кӱнинде чыккан № 22 темдектӱ Федерал јасагыла јӧптӧлгӧн[1].

Бу кӱнде Совет Союзтыҥ ла Россия Федерацияныҥ Геройлорын, Агару Георгий ордениниҥ ле Мактыҥ ордениниҥ кавалерлерин уткыйт[2].

Россияда 2007 јылда бу кӱнде Москвада Совет Союзтыҥ ла Россия Федерацияныҥ Геройлорыныҥ, Агару Георгий ордениниҥ ле Мактыҥ ордениниҥ кавалерлериниҥ музейи ачылган[3][4].

Тӱӱкизи

Эземниҥ кӱни Россия империяныҥ 1769 јылдаҥ ала 1917 јылга јетире ӧткӱрген Георгиевский кавалерлердиҥ байрамына келиштире тургузылган[5].

Россия империя

1769 јылда јаҥар айдыҥ 9-чы кӱнинде (кӱчӱрген айдыҥ 26-чы кӱнинде эски марла) Екатерина императрица II Агару Георгийдиҥ ордени деп эҥ бийик јуучыл кайрал јӧптӧгӧн. Бу керекке учурлай Россия империяда Агару Георгий орденниҥ кавалерлериниҥ байрамы табылган[2].

Орденди јуу-согушта јалтанбазын кӧргӱскен јуучылдарга беретен. Кайрал 4 тектелӱ болгон, баштапкызы — ол эҥ бийик тектел. Россия империяда Агару Георгий орденниҥ кавалеры деп нере атты 10 муҥнаҥ кӧп кижиге берген, 25 кижи эҥ бийик тектелӱ ордендер (Александр Суворов, Григорий Потёмкин ле о.ӧ) алган[6].


Агару Георгий орденниҥ толо кавалерлеры: Михаил Кутузов, Барклай-де-Толли, Иван Паскевич-Эриванский, Иван Дибич-Забалканский. 1849 јылда Кремльдиҥ јаан ӧргӧӧзинде залда бу орденниҥ кавалерлериниҥ ады бичилген[7].

Октябрь революцияныҥ кийнинде 1917 јылда байрамды јоголткон. 1919 јылга јетире Россия империяныҥ кайралдарын јок эткен, ол тоодо Агару Георгий орденди база јоголткон[8].

СССР-да

1934 јылда кандык айда СССР-дыҥ Тӧс бӱдӱрер комитеди Совет Союзтыҥ Геройы деп нерелӱ ат јӧптӧгӧн, СССР-дыҥ Ӱстӱги Совединиҥ Президиумыныҥ 1939 јылда чыккан јакааныла Совет Союзтыҥ Геройына «Алтын Чолмон» деп медаль берер деп кошкон[9].

СССР-да бу бийик кайралла Челюскинниҥ экипажын тоштоҥ чыгарган 7 летчик кайралдаткан: Анатолий Ляпидевский, Василий Молоков, Николай Каманин, Маврикий Слепнёв, Михаил Водопьянов, Иван Доронин[4]. 1946 јылга јетире, јуу согуштыҥ ӧйинде јана баспай јуучыл јалтанбазын кӧргӱзип јуулашкан, јуучыл ат нерези учун 12 777 кижи кайралдаткан (Совет Союзтыҥ Геройы деп нерелӱ адын 72 кижи айрыткан)[10][11].

СССР-да 1943 јылда јаҥы Мактыҥ ордени јӧптӧлгӧн, бу орденниҥ 3 тектелӱ толо кавалерлерин СССР-дыҥ Геройы деп нерелӱ атка тӱҥейлеп тургузкан. Оныҥ статуты ла ӧҥи (јаан эмес башкалар бар) Агару Георгийдиҥ орденине тӱҥей[6]. СССР-да Агару Георгийдиҥ ордениниҥ эземиниҥ кӱниндий кӱн база јок болгон[8].

Россия Федерация

СССР јоголгон кийнинде, Россия Федерацияныҥ 1992 јылда тулаан айдыҥ 20-чи кӱнинде чыккан 2553-I темдектӱ јасагыла Россия Федерацияныҥ Геройы деп нерелӱ ат ла «Алтын Чолмон» медаль јӧптӧлгӧн. 2000 јылда Россияда Агару Георгийдиҥ ордены ойто тургузылган[12].

2008 јылда Россия Федерацияда генерал-полковник Сергей Макаров баштапкы георгиевский кавалер болгон[13]. Космонавт Сергей Крикалев баштапкы «Алтын Чолмон» медальла кайралдадып, Россияныҥ геройы деп нерелӱ ат алган (Россия Федерацияныҥ Президентиниҥ 1992 јылдыҥ кандык айдыҥ 11-чи кӱнинде чыккан јакааныла берилген)[13]. 2022 јылдыҥ јаҥар айында чотогоныла, 1992 јылдаҥ ала Россияныҥ Геройы деп нерелӱ ат 1,2 муҥнаҥ кӧп кижиге берилген[8].

Россия Федерацияныҥ 2007 јылдыҥ кочкор айдыҥ 28-чи кӱнинде чыккан 22 темдектӱ Федерал јасагы Ада-Тӧрӧлдиҥ геройлорыныҥ кӱнин тургускан[1]. 2007 јылда чаган айдыҥ 25-чи кӱнинде Тергеелик думаныҥ председатели ле «Единая Россия» партияныҥ Бийик совединиҥ председатели Борис Грызлов журналисттерге интервью берип, байрамныҥ учурын јартаган:

Россияда революция болголокто јаҥар айдыҥ 9-чы кӱнинде темдектеген Георгиев кавалерлердиҥ кӱнин тургузар. Бу ла кӱнде Ада-Тӧрӧлдиҥ геройлорыныҥ кӱнин байрамдар, геройлордо бойыныҥ байрамы болор»[13].

2007 јылда кочкор айдыҥ 21-чи кӱнинде Федерацияныҥ Соведи депутаттардыҥ инициативазын кӧргӧн, Россия Федерацияныҥ президенти Владимир Путин 2007 јылдыҥ кочкор айдыҥ 28-чи кӱнинде оны јӧптӧгӧн[1].

Јаҥжыгулары

Бу кӱнде Россия Федерацияныҥ Јуучыл Ийделеринде бийик нере атту Совет Союзтыҥ ла Россия Федерацияныҥ Геройлорына, Агару Георгий орденниҥ ле Мактыҥ ордениниҥ кавалерлерине учурлалган кӧдӱриҥилӱ построение ле ӧскӧ дӧ керек-јарактар ӧдӧт[2]. Бастыра россий калаларда Тӧрӧлдиҥ божогон коруучыларына учурлап тургузылган обелисктер ле мемориалдага чечектер ле веноктор салынат[5].

Бу Ада-Тӧрӧлдиҥ геройлорыныҥ кӱнинде Кремльдыҥ Георгиев залында кӧдӱриҥилӱ туштажу ӧдӧт. Туштажуга Совет Союзтыҥ ла Россия Федерацияныҥ Геройлорын, Агару Георгий ордениҥ ле Мактыҥ ордениниҥ кавалерлерын ла тӧргӧӧниҥ, Россия Федерацияныҥ ла Тергеелик думаныҥ турчыларын, онойып ок кеендиктиҥ ле билимниҥ ишчилерин кычырат. Байрамды ӧткӱрерге башка-башка общественный биригӱлер ле кеендиктиҥ ишчилери болужат[3][7][13].

2020 јылда Россияда бастырароссий общественный биригӱ «Россияда геройлордыҥ ассоциациязы» ла оноҥ до ӧскӧ СССР-дыҥ ла Россия Федерацияныҥ Геройлорыныҥ, Москва ла Москов областьтыҥ, Санкт-Петербургтыҥ ла Ленинград областьтыҥ регионал биригӱлери иштейт[5].

Россияныҥ ӱредӱлик заведениелеринде Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ ветерандарыла, јуучыл профессиялу улустарла туштажулар ӧдӧт. Кезик школдордо балдарды јуучылдардыҥ музейине апарат[7].

Онойдо ок кӧр

Ајарулар

  1. ↑ 1 2 3 Федеральный закон Российской Федерации от 28 февраля 2007 г. N 22-ФЗ О внесении изменения в статью 11 Федерального закона «О днях воинской славы и памятных датах России» . Российская газета. Дата обращения: јаҥар айдыҥ 6 кӱни, 2023.
  2. ↑ 1 2 3 9 декабря в нашей стране отмечается памятная дата — День Героев Отечества. Российское историческое общество (9 јаҥар ай 2022). Дата обращения: јаҥар айдыҥ 6 кӱни, 2023.
  3. ↑ 1 2 Людмила Петрова. Какой сегодня праздник. 9 декабря - День героев Отечества. Российская газета (9 јаҥар ай 2021). Дата обращения: јаҥар айдыҥ 6 кӱни, 2023.
  4. ↑ 1 2 Анна Никольская. В России открылся первый в стране Музей Героев. Российская газета (8 јаҥар ай 2017). Дата обращения: јаҥар айдыҥ 6 кӱни, 2023.
  5. ↑ 1 2 3 День Героев Отечества. Досье. ТАСС (9 јаҥар ай 2016). Дата обращения: јаҥар айдыҥ 6 кӱни, 2023.
  6. ↑ 1 2 День героев Отечества. Президентская библиотека имени Б. Н. Ельцина (9 јаҥар ай 2007). Дата обращения: јаҥар айдыҥ 6 кӱни, 2023.
  7. ↑ 1 2 3 День Героев Отечества – 2022: история и традиции праздника. Известия (8 јаҥар ай 2022). Дата обращения: јаҥар айдыҥ 6 кӱни, 2023.
  8. ↑ 1 2 3 День героев Отечества в России. РИА новости (9 јаҥар ай 2022). Дата обращения: јаҥар айдыҥ 6 кӱни, 2023.
  9. ↑ День Героев Отечества. История.РФ (8 јаҥар ай 2020). Дата обращения: јаҥар айдыҥ 6 кӱни, 2023.
  10. ↑ Александр Емельяненков. Сколько героев насчитали в СССР через год после Победы. Российская газета (3 јаан изӱ ай 2020). Дата обращения: јаҥар айдыҥ 6 кӱни, 2023.
  11. ↑ Статистика по Героям СССР. Международный патриотический проект "Герои страны". Дата обращения: јаҥар айдыҥ 6 кӱни, 2023.
  12. ↑ Закон РФ от 20 марта 1992 г. N 2553-I "Об установлении звания Героя Российской Федерации и учреждении знака особого отличия - медали "Золотая Звезда". Garant.ru. Дата обращения: јаҥар айдыҥ 6 кӱни, 2023.
  13. ↑ 1 2 3 4 Фидель Агумава. 9 декабря в стране отмечается День Героев Отечества. Парламентская газета (9 јаҥар ай 2018). Дата обращения: јаҥар айдыҥ 6 кӱни, 2023.

Тайантылар

Алган јери - "https://alt.ruwiki.ru/w/index.php?title=Ада-Тӧрӧлдиҥ_геройлорыныҥ_кӱни&oldid=575744"