СССР-да јаҥыјылдык ойынчыктар

СССР-да ойынчыктарлу чиби

СССР-да јаҥыјылдык ойынчыктар (Новогодние игрушки СССР) — Советский Союз ӧйинде элбеде тузаланган јаҥыјылдык чибиниҥ ойынчыктары.

Ойынчыктар кӱдели, чаазын, картон ло шилдеҥ эдилетен. Олор јаҥыс ла чибиниҥ јарангуштары эмес, ороондо, эл-јондо болгон керектерди база кӧргӱзетен. Кажы ла ойынчык бой-бойына тӱҥей эмес болгон.

Тӱӱкизи

Баштапкы јаҥыјылдык јарангуштар Россияда Петр I каанныҥ реформалары тушта табылган. Николай I императордыҥ абакайы императрица Александра Фёдоровна чибини ойынчыктарла јарандырар јаҥжыгу тапкан.

Революциядаҥ озо Россияда чибиниҥ ойынчыктарын кӧп лӧ сабада чаазын, эмезе картонноҥ јазайтан, садуда ассортимент элбек болгон, је баазы да јетире ле бийик. 1929 јылда јаҥар айда «Правда» газетте бичимел чыккан, рождество кӱндерде иштеер, чиби байрамдар болбос, XIX чактыҥ бажында чиби ойынчыктардыҥ производствозы јабылган.

Јаҥыс ла 1935 јылдыҥ учында Советский Союзта Јаҥы јылды јарандырган чибилӱ байрамдаарга окылу эдип јараткан^[1]. Ойынчыктарды вата, картон ло шилдеҥ эдер фабрикалар, артельдер ле заводтор ачылган. Чибилерди советский марла јарандырган: ангелдердиҥ ордына аэростаттар, дирижабльдар, самолёттор, Вифлеем чолмонныҥ ордына беш айры кызыл чолмон.

Кызыл тепсеҥде јаҥыјылдык чиби

1937 јылда чаган айдыҥ 1-чи кӱнинде «Правда» газет јарлаган:

Союзкультторг реализовал по всей стране ёлочных игрушек на более чем 15 миллионов рублей.

Бир јылдаҥ бу тоо ӱч катапка шыку јаанаган. 1937 јылда Наркомпрос «Чибичек детсадта» деп чиби јарандырары керегинде јартамалдар кепке баскан:

Необходимо украсить верхушку пятиконечной красной или серебряной блестящей звездой. На средних ветках надо вешать игрушки, не требующие детального рассматривания: бонбоньерки, хлопушки, крашеные шишки, бутафорские овощи и фрукты, а на краях ветвей — аэропланы, парашюты, пограничника Карацупу с собакой Индусом, паровозы и броневики. Новогодняя елка должна быть праздником счастливого детства, созданного в нашей стране огромными заботами партии, правительства и лично товарища Сталина о детях^[2].

1937 јылда сӱреен јаан чиби Дом Союзовто Колонный залда тургузылган^[3].

1930-чы јылдарда чибиге ойынчыктарлу, маскарад алмадайларлу, костюмдар ла о.ӧ. байрамдык атрибуттарлу (мифология) магазиндер текши ачылган.

Вата ойынчыктар

Соок Таадак ла Каркызычак

Совет чиби ойындар ватанаҥ кӧп эдилетен. Ойынныҥ ичинде эмик каркас, айландыра вата јапшырылар. Јӱзи-оозы чаазын-папье-машедеҥ эдилетен, эмезе воск ло мастикадаҥ, оноҥ олорды крахмал клейстерле уймайтан, кӱйбезин деп. Белен ойынчыктарды ымтак стеклярусла (кар чылап) бӱркейтен.

1939 јылга јетире ойындар колло эдилетен, је 1950 јылдардаҥ ала олорды механизированный эп-аргала эткен.

Ойынчыктарды Москвада, Ленинград ла ӧскӧ дӧ калаларда эдип баштаган. Эҥ јарлу артельдер: «Культпром», «Детская игрушка», «Ёлочная игрушка», фабрики «Гигровата», ИЗО Парка Горького, Шаумянныҥ артели. Предприятиелердеҥ конкурстарга эҥ артык ойындар чыгарылатан. Эҥ јарлузы Соок Таадак ла Каркызычактар, тындулар, аламалар болгон.

Чаазын ла картон ойнчыктар

Игрушки из картона

Чаазын ла картонноҥ ойынчыктарды база кӧп эдетен болгон. СССР-да 1940 јылдарда фабрикада эдилген картон ойынчыктар табылган (техниказы дрезденский картонаж», немец устардаҥ алынган). Тиснёный фигуркалар — эҥ ле кӧп эдилетени балык, куш, аҥдар, чӧрчӧктӧрдиҥ геройлоры.

Фабрикалар штампованный ла клеёный картонаж чыгаратан. Олорды клейлейле, фольгага оройло, краскала пистолет-аэрографла будуйла, кичинек детальдарды колло јурайтан. Ӧҥдӱ чаазын, мишура, лента ла текстильди плиссе ле ӱзӱктер эдип јарандырар. Клеёный картонажла ойынчык туралар, корзинкалар, тындулар ла јарыткыштар. Бастыра ойынчыктар илетен шилбилерлӱ болгон. Олор 1980 јылдарга јетире чыгарылган.

Шил ойнчыктар

XIX чактыҥ учында Россияда чибиниҥ шил ойнчыктары табылган, је олор баалу болгон. Россияда шил производство јок болордо, ойнчыктарды гранары јанынаҥ экелетен.

Клин калада баштапкы стекольный завод тудулган, 1848 јылда^[4], завод лампалар, бутылкалар, аптекаларга керектӱ шилдер чыгаратан. Шил ойнчыктарды предприятиелер баштапкы телекейлик јуу тушта чыгарып баштаган, шил ойнчыктар эдерге орус устарды олјодо немец солдаттар ӱреткен^[2]. Баштапкы ойнчыктар аэроплан, дирижабль, аҥдар-куштар, алама-шикирлер бӱдӱмдӱ болгон. Совет ӧйдӧ шил заводтор ло артельдер шил ойнчыктарды 1936 јылда чыгарып баштаган. Ленинградский артель «Культигрушка», артельдер «Красный Октябрь» ла «Решетниковский стеклодув». Чӧрчӧктиҥ геройлоры, красноармейецтер, будённовецтер, цирковой тематика, беш айры чолмондор. Кӱнчыгыш темала: Аладдин, Хоттабыч, кӱнчыгыш јаражай.

1937 јылда садуга ЦК ВКП(б) Политбюрозыныҥ турчыларыныҥ портреттери јуралган шарлар чыккан, Ленин, Сталин, Маркс ла Энгельс јуралган јаан шарлар.

1947 јылда чаган айдыҥ 1-чи кӱни ойто байрам кӱн боло берген. Ойынчыктар эдер промышленный производство орныккан. Москваныҥ ла Ленинградтыҥ ойынчыктар эдер фабрикаларына: Киевте, Кировто, Минскта фабрикалар кожылган. Александр Пушкинниҥ юбилейине оныҥ чӧрчӧктӧриниҥ геройлорыныҥ сериязы чыгарылган, онойдо ок «Чиполлино» ло «Доктор Айболит».

1950 јылдарда мультфильмдер ле кинокомедиялардыҥ геройлоры. «Карнавальная ночь» деп киноныҥ кийнинеҥ 1956 јылда шил будильниктер, кӱӱлик ойноткылар.

Никита Хрущёв јаҥда турарда, кукуруза ойын, спутниктер, ракеталар ла космонавттар. Баштапкы электрический илјирмелер табылган.

1960 јылдарда карлу тоголоктор, сосулькалар, пирамидалар.

Јаҥжыккан кызыл чолмонныҥ ордына чибиниҥ сӱӱри бажы (макушка) ракета ошкош.

1970 јылдарда штамповка табылган. Прищепкалу ойынчыктар табылган.

1950 јылдардыҥ чиби ойынчыктары орус чӧрчӧктӧрдиҥ темазыла
Ленин ле Сталин јуралган чибиниҥ шары, 1937 јыл
Шары на ёлку
Ручная работа

Текши производство

СССР-да 1970 јылдарда чиби ойынчыктарын серийный эдип чыгарып баштаарда, ассортимент астаган.

Ӧҥдӱ мишура, металлический фольганаҥ «дождик» табылган. Пластмасса: шар-прожектор, шар-многогранник, пластмас ӧткиш шар пластмас кӧбӧлӧк эмезе стрекоза ичинде^[5].

1980 јылдарда шарлар, кӱзӱҥилер, туралар. Бу ӧйдӧги ойынчыктар јаркынду ла јылтырууш боло берген.

Коллекционерлердиҥ калыктар ортодо биригӱзи 1966 јылдаҥ озо чыгарылган ойындарды озогы (старинный) деп чотоор деген^[6].

Эмдиги ӧйдӧ совет ӧйиниҥ чибилериниҥ ойынчыктары билелердиҥ коллекцияларында ла бастыра ороонныҥ музейлеринде бар.

Фабрика "Ёлочка", город Клин

Ајарулар

↑ История русской ёлки. Ёлка советская. | Читать статьи по истории РФ для школьников и студентов (ја. эм.). histrf.ru. Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 27 кӱни, 2024.
↑ ¹ ² Ёлочкин наряд — Музейно-выставочный комплекс (ја. эм.). museum-lesnoy.ru. Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 26 кӱни, 2024.
↑ Елка мечты для нескольких поколений (орус.). moscowseasons.com. Дата обращения: јаҥар айдыҥ 5 кӱни, 2024.
↑ Super User. История фабрики ёлочных игрушек и экспозиции комплекса «Клинское подворье» ֎֎֎ (ја. эм.). www.klinvk.ru. Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 26 кӱни, 2024.
↑ ИСТОРИЯ НОВОГОДНЕЙ ИГРУШКИ В РОССИИ (ја. эм.). vorotrdk.ru. Дата обращения: јаҥар айдыҥ 5 кӱни, 2024.
↑ Инвестиции в игрушки (ја. эм.). Коммерсантъ (18 јаҥар ай 2019). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 27 кӱни, 2024.

Тайантылар

[1] История русской ёлки. Ёлка советская. | Читать статьи по истории РФ для школьников и студентов (ја. эм.). histrf.ru. Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 27 кӱни, 2024.

[:0-2] ¹ ² Ёлочкин наряд — Музейно-выставочный комплекс (ја. эм.). museum-lesnoy.ru. Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 26 кӱни, 2024.

[3] Елка мечты для нескольких поколений (орус.). moscowseasons.com. Дата обращения: јаҥар айдыҥ 5 кӱни, 2024.

[4] Super User. История фабрики ёлочных игрушек и экспозиции комплекса «Клинское подворье» ֎֎֎ (ја. эм.). www.klinvk.ru. Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 26 кӱни, 2024.

[5] ИСТОРИЯ НОВОГОДНЕЙ ИГРУШКИ В РОССИИ (ја. эм.). vorotrdk.ru. Дата обращения: јаҥар айдыҥ 5 кӱни, 2024.

[6] Инвестиции в игрушки (ја. эм.). Коммерсантъ (18 јаҥар ай 2019). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 27 кӱни, 2024.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]