Каркызычак
| Каркызычак орус. Снегурочка | |
|---|---|
| орус. Снѣгурка[1] орус. Снѣгурочка[2] | |
| В. М. Васнецов. «Каркызычак(јурук)». 1899 | |
| Создатель | славяндардыҥ оос чӱмдемелдери, каланыҥ фольклоры |
| Бичимелдер | «Каркызычак» (чӧрчӧк); «Каркызычак» (пьеса); «Каркызычак» (опера); «Снегурушка» (чӧрчӧк). |
| Пол | кыс |
| Јажы | кичинек кызычак, чыдаган кызычак, бойлу кыс |
| Билези | крестьян |
| Чоло ады | Снегурка, Снежевиночка |
Каркызычак (орус. Снегурочка, Снегурка, Снежевиночка )[3] — орус чӧрчӧкто лӧ јаҥыјылдык персонаж, Соок Таадактыҥ баркызы, оныла кожо јӱрер болушчызы.
Байрамдарда балдар ла Соок Таадакты соотодот. Кезикте ол кичинек кызычак болот, кезикте — бойлу кыс. Кӧп сабада ол бойлу кыс, Соок Таадакка болужып, оныла кожо байрамдакожо јӱрет.
Каркызычак баштапкы катап Соок Таадактыҥ окылу болушчызы болуп 1937 јылда московский Дом Союзовто кӧрӱнген[4].
Персонажтыҥ табылган тӱӱкизи
Орус фольклордо
Каркызычак славян каыктардыҥ чӱм-јаҥдарында јок, је албаты фольклордо бар[5]. Орус фольклордо Каркызычак албаты чӧрчӧгинде персонаж, тирилип келген кардаҥ эткен кыс (Снежевиночка). Бу сюжетти А. Н. Афанасьев 1869 јылда «Поэтические воззрения славян на природу» деп ижиниҥ экинчи томында јазайла чыгарган: «Каркызычак (Снежевиночка, немцтерде Schneekind) кардаҥ бӱткен, чыккан учун онойдо адалган».
Чӧрчӧктӧ таадак ла јаанак кардаҥ наадай эткен, онызы тирилген, јайгыда кыс ӱӱрелериле кожо агаш аразына барып, ондо кайылып калган.
Кеендикте
1873 јылда А. Н. Островский, Афанасьевтеҥ тем алып, «Снегурочка» деп (пьеса) бичийт. Мында Каркызычак Соок Таадак ла Јаражай-Јастыҥ кызы, ол јайгы Кӱнниҥ (Ярила) байрамында божоп јат. Ак чырайлу, сары чачту кыс. Баштап тарый пьеса кӧрӧӧчилерге јарабаган. Је 1882 јылда Н. А. Римский-Корсаков пьеса аайынча ондый ла атту, аташ опера бичиген, опера улуска тыҥ јараган[5].
Каркызычактыҥ сӱри XIX чактыҥ учы ла XX чактыҥ бажында таскадаачылардыҥ иштеринде (сценарийлер) рождественоныҥ байрамдарында оноҥ ары бичилген. Революциядаҥ озо Каркызычактыҥ фигуркалары чибини јарандырган, кызычактар Каркыстыҥ кийимин кийип, инсценировкаларда туружатан, Островскийтиҥ пьесаларыныҥ эмезе операныҥ ӱзӱктеринде. Бу ӧйдӧ Каркызычак ведущийдиҥ ролинде болбогон[5].
Каркызычактыҥ туразы
«Снегурочка» леп кино согорго (1968) Мера деген сууныҥ јарадында бӱдӱн јурт тудулган «деревня берендеевка». Талдап алган јер тегиндӱ эмес болгон: бу јерде Щелыководо, Островский бойыныҥ пьесазын бичиген. Съёмкалар токтогон кийнинде агаш тудумдарды (декорациялар) Костромага кӧчирген, ондо «Берендеевка» деп парк боло берген. Ого коштой, Костромада 2008 јылда Каркызычактыҥ туразы (орус. Терем Снегурочки) тудулган, јыл айландыра Каркызычак ондо айылчыларды уткып кӱндӱлейт. 2009 јылда, кандык айдыҥ 4 кӱнинде баштапкы катап Каркызычактыҥ окылу туулган кӱни темдектелген. Бу ла кӱннеҥ ала Каркызычактыҥ туулган кӱни јылдыҥ ла темдектелер боло берген. 2020 јылда Костромада Каркызычактыҥ јараш кийимдериниҥ музейи ачылган (орус. Музей моды Снегурочки).
Рекордтор
Сӱреен јаан Каркызычактардыҥ кӱреелей бијези (хоровод) 2023 јылда јаҥар айдыҥ 23 кӱнинде Кӧмӱр калада Олимпий паркта «Кузбасс-Арена» деп спорткомплекстиҥ јанында ӧткӧн, бу јаан бије Россияныҥ рекордторыныҥ бичигине кирген. Ол Каркызычактардыҥ Биринчи текшикузбасс конкурсыныҥ уч јабылтазында болгон[6]. Рекордтор бичигиниҥ регистраторы Юлия Пронкина темдектеген:
«Спешу сообщить, что рекорд — самый массовый хоровод в костюмах Снегурочки с результатом 1071 участница — официально зарегистрирован»[7].
Мероприятиеде эҥ ле јаан јашту туружаачызы Зоя Плотникованыҥ 101 јажы толгон. Ол бијелеерге баркызыныҥ балазы Елизаветала кожо келген[8].
Кеендикте сӱр-кебер
Кинематографта
Албаты чӧрчӧк аайынча
- «Сказка о Снегурочке» (1957) — мультфильм режиссёры В. Д. Дегтярёв.
- «Снегурка» (1969) — мультфильм режиссёры В. Д. Дегтярёв.
А. Н. Островскийдиҥ пьесазы аайынча
- «Снегурочка» (1952) — мультфильм И. П. Иванова-Ванорежиссёры;
- «Снегурочка» (1968) — кинофильм режиссёры П. П. Кадочников, Каркызычактыҥ ролин Евгения Филонова ойногон;
- «Весенняя сказка» (1971) — телефильм режиссёры Ю. Н. Цветков, Каркызычактыҥ ролин Наталия Богунова ойнойт;
- «Ледяная внучка» (1980) — кинофильм режиссёры Б.Рыцарев, Каркызычактыҥ ролин/Люба — Светлана Орлова, князьты — Альберт Филозов ойнойт;
- «Снегурочка» (2006) — мультфильм режиссёры М. А. Муат.
Мультфильмдер
- «Зимняя сказка» (1945) — мультфильм-фантазия, сценарийи — Иван Иванов-Вано, Евгений Шварц, сюжедиле тийиҥдер кардаҥ кызычак эткен, Каркызычак боло берген;
- «Когда зажигаются ёлки» (1950) — мультфильм, сценарист Владимир Сутеев, баштапкы катап Каркызычак Соок Таадактыҥ болушчызы эдип кӧргӱзилген;
- «Ну, погоди!» (8 чыгарма, 1974) — мультфильм, Каркызычактыҥ кийимин кийген Бӧрӱ (гротеск) Койонло кожо Соок Таадак ла Каркызычактыҥ кожоҥын кожоҥдогон;
- «Дед Мороз и серый волк» (1978) — мультфильм, сценарий Владимир Сутеев, Каркызычак Соок Таадактыҥ болушчызы;
- «Партизан Каркызычак» (1981) — мультфильм.
Фильмдер
- «Новогодние приключения Маши и Вити» (1975) — Каркызычактыҥ ролинде Ирина Борисова;
- «Снегурочку вызывали?» (1985) — Каркызычактыҥ ролинде Ирина Алферова;
- «Ирония судьбы. Продолжение» (2007) — Каркызычактыҥ ролинде Евгения Добровольская;
- «Срочно требуется Дед Мороз» (2007) — Каркызычактыҥ ролинде Светлана Письмиченко.
Кӱӱде
- 1882 јылда Н. А. Римский-Корсаков «Каркызычак» деп опера бичиген
- кожоҥ-дуэт «Расскажи, Снегурочка, где была» Бӧрӱ (А. Папанов) ле Койон (К. Румянова) 8-чи чыгарманаҥ мультсериал «Ну, погоди!» (1974).
Јураар кеендикте
- «Снегурочка» (1899) — Виктор Михайлович Васнецов. Холст, масло. 116х80 см. Музей: Третьяковская галерея.
Ајарулар
- ↑ https://books.google.com/books?id=8HIEAAAAYAAJ&pg=PA71
- ↑ https://books.google.com/books?id=iw0YAAAAYAAJ&pg=PA5
- ↑ Идеологически верная Снегурочка: откуда взялась внучка Деда Мороза — РИА Новости, 02.01.2019
- ↑ Рожков А. Ю. В кругу сверстников: жизненный мир молодого человека в Советской России 20-х годов : в двух томах (Том 1) — Краснодар: Перспективы образования, 2002 — Стр. 171—205 с.— ISBN 5-93749-017-7
- ↑ 1 2 3 Дед Мороз и Снегурочка — Журнальный зал
- ↑ Сердакова, Е. В Кемерове 1 071 Снегурочка прошлась в гигантском хороводе (орус.). Комсомольская правда (23 јаҥар ай 2023). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 12 кӱни, 2024.
- ↑ В Кемерово прошел самый массовый хоровод Снегурочек в России. РИА Новости (20231223T1155). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 12 кӱни, 2024.
- ↑ Снегурочки Кузбасса установили рекорд России – РИА «Кузбасс» (ја. эм.). kuzbass.media. Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 12 кӱни, 2024.