Себиниҥ боочызы
| Себиниҥ боочызы | |
|---|---|
 Себиниҥ боочызы, Сарлык | |
| Характеристики | |
| Бийиги талайдыҥ кемјӱзинеҥ | 1717 м |
| Турган јери | |
| 51°02′43″ с. ш. 85°36′15″ в. д.HGЯO | |
| Ороон |
|
| Кыр | Себиниҥ сындары |
| Корулу зона | |
| Себиниҥ боочызы[1] | |
| Категория МСОП | III (Ар-бӱткенниҥ кереези) |
| Профиль | ландшафтный |
| Јердиҥ кеми | 263,6 га |
| Тӧзӧгӧн ӧйи | 1996 јыл |
 Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа | |
Себиниҥ боочызы (орус. Семи́нский перевал) — боочы, бийиги 1717 м, тӱндӱк јанынаҥ кӧдӱрилзе 9 км, тӱштӱк јанындӧн тӱшсе 11 км. Чуйдыҥ трагы деп кӧӧлӱк јолдыҥ 583-чи километрында турат ([[Чуйдыҥ трагы]|Р-256 «Чуйский тракт»]] кӧӧлӱк јол). Бу јол Себиниҥ сындарын эки јаан тууныҥ ортозында (Сарлык (туу) (2507 м) ла Туйакты-Бажы (туу) (1900 м)) боочы ажыра ӧдӧт. Себиниҥ сындары мында широтныйдаҥ меридиональный уулу болуп чӧйилет, тӱндӱктеҥ ого Чаргыныҥ сындары туштайт. Боочынаҥ тӱндӱк јаар Себи суу, тӱштӱк јаны јаар — Туйакты суу тӱжет. Себиниҥ боочызы Алтай Республикада Шабалин аймактын јеринде, тӱштӱк јанында Оҥдой аймакла кыйуга 6 км јетпей јӱрӱп.
Географиязы
Себиниҥ боочызында Алтай калык Россия империяга бойыныҥ кӱӱниле киргениниҥ 200 јылдыгына учурлай стела тургузылган (1958 ле 1961 јылдар киреде). Боочынаҥ Сарлык ла Туйакты-Бажы туулар јакшы кӧрӱнет. Туйакты-Бажы тууныҥ эдегинде «Семинский» деп спортлык таскадынар тӧс јер бар, ондо јайгыда лыжероллерле јӱгӱрер эдип јазалган јолдор, кышкыда кыраҥ туу-чанаалу тӱжетен јол ло бир подъёмник.
Алдында мында јол јок, кышкыда кар, јастаҥ кӱске јетире састалган ӧдӧргӧ кӱч јер болгон. Эски јол Туйакту-Бажында Песчаная сууныҥ башталган јеринде ӧткӧн. Ол јол XX чакка јетире болгон.
Климады кезем-континентал, кейдиҥ орто температуразы чаган айда −23ºС, јаан изӱ айда +15-18 ºС, јылдык јут-чыктыҥ орто кеми 600—700 мм. Кышкыда климат айалга кӱч, јайгыда эмеш кем јок[1].
Ар-бӱткенниҥ кереези
Себиниҥ боочызы — тергеелик учурлу ар-бӱткендик кереес. Он ценен, прежде всего, Ол ар-бӱткендик комплекс болуп бааланат — рубеж Тӱндӱк ле Орто Алтай кырлар бириккени. Мында јол агаштардыҥ ӱстӱги кыйузыла ӧдӧт. Боочыны ӧрӧ чыгып баратса јымжак ла ийне бӱрлӱ колый ӧскӧн агаштар мӧшлӧ солынат (кедрач). Эҥ ӱстинде мӧштӱ тайга, ортозында кырчын ортолыктап ӧзӧт.
Боочы бир канча почвенно-растительный поясту: лесостепной, лесной эмезе горно-таёжный ла высокогорный. Ӱстинде кыскачак тайа ошкош тундряной кайыҥ, кедровый стланик ӧзӧт. Ӧлӧҥ-чӧптӧҥ ак чечектӱ герань, горец змеиный, кандык, ветреница алтайская, водосбор (растение) клейкий, горечавка холодная, кровохлёбка альпийская, золотой корень (родиола розовая), кукушкин лён (растение), этажный мох (растение) ло о.ӧ. Олордыҥ ортозында тӧрт эндемик: кровохлёбка Азовцева, роза остроиглая, родиола морозная, дендрантема выемчатолистая. Боочыда мӧштиҥ кузугын јуур промысловый јер. Себиниҥ боочызы Шабалин аймактын јеринде, тӱштӱк јанында 6 км Оҥдой аймакла кыйуга јетпейт, Алтай Республикада.
Онойдо ок кӧр
Ајарулар
- ↑ 1 2 Перевал Семинский (орус.). — Информация об ООПТ на сайте информационно-аналитической системы «Особо охраняемые природные территории России» (ИАС «ООПТ РФ»): oopt.aari.ru. Дата обращения: ӱлӱрген айдыҥ 17 кӱни, 2022.
Литература
- Т. В. Вдовина, Т. И. Злобина, М. В. Танакова. Алтай. Путешествие по Чуйскому тракту. — Барнаул: Пять плюс, 2006. — С. 129—131. — 238 с. — ISBN 5-9900731-1-9.