Башадардыҥ кургандары

Рувики сайттаҥ
Башадардыҥ кургандары
орус. Башадарские курганы
Башадарские курганы 1.jpg
Ороон Россия
Бийиги 2—2,7 м
Тӧзиниҥ диаметры 40 м - 58 м
Туткан ӧйи VI–III век до н.э.
Кереестер 57 курганов
Герб России

Россия Федерацияныҥ
культуралык энчизи

Башадардыҥ кургандары (орус. Башадарские курганы) — археологиялык кереестери эрте темир эпоханыҥ. Кулады јурттыҥ јанында Оҥдой аймакта Алтай Республикада, Карагол (Урсулдыҥ кош суузы) сууныҥ сол јарадыла. 57 кереес[1].

Топонимиказы

Эҥ ле озо окылу тузаланган атты 1950 јылда С. И. Руденко «Таш-Адар» ӧзӧктӧ (Таш орустап камень; гора, сопка, возвышенность, сложенные из твердых пород с их обнажениями, адар — стреляющий)[1].

Айса-болзо, Баш-Адар (отрубленная голова) — кийнинде вариант. Байла, ӧзӧктиҥ ады бажы јок уул курганнаҥ чыкканыла колбулу[1].

Таш-Адыр база бир ат алтайдаҥ — ӱзӱлген таштар (рваные камни)[1].

Јурамал

Эҥ ле јаандары: 1-чи, 2-чи, 51-чи кургандар диаметры 40 м, бийиги 2 м. Арткан кургандардыҥ кеми огош. Сӧӧксалгыштыҥ јанында чеденниҥ узуны 300 м, плиталарла салынган. Јанында база бир канча могильниктер арткан (Берелдиҥ кереестери, Пазырыктыҥ кургандары, Кудерги, Катанду, Шибее).

1-чи курганда 4,5 м тереҥинде агаш мӧҥкӱ (узуны 3,2 м, тууразы 1,5 м, бийиги 1,2 м).

2-чи курганда сӧӧк 6 м тереҥинде. Ол тоормоштордоҥ салынган, кайыҥныҥ тозы ла чибиниҥ бӧри. Ӱсти тобракла, ташла кӧмӱлген. Эки курганныҥ экилезинде ээрлер сёдла, тудунар-кабынар немелер, ӧдӱктер, јарангуштар. Меежиктерде (саркофаг) ӱрелбеген, бальзамдалган мумиялар.

Једери

Каракол ичинде Каракол јуртка јетпей јӱрӱп оҥ јанына эбирер, Чуйдыҥ трагыныҥ 620-м километринде. 780 метр барза, Урсул суу кечире кӱр. 2,6 километрдеҥ Бичикту-Боом јурт. Јурттаҥ ары Каракол сууныҥ сол јарадыла барар. 11,7 километрдеҥ Боочы. Курган 17 километр јерде оҥ јанында, 250 метр јолдоҥ туура[1].

Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Ајарулар

Литература

  • Башадарские курганы // Казахстан. Национальная энциклопедия (орус.). — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004. — Т. I. — ISBN 9965-9389-9-7. (CC BY-SA 3.0)
  • Башадарские курганы / С. А. Зинченко // «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — М. : Большая российская энциклопедия, 2005. — С. 133. — (Большая российская энциклопедия  : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 3). — ISBN 5-85270-331-1.
  • Руденко С. И., Башадарские курганы // КСИИ МК АН ССОР, вып. 45, М.—Л., 1952:
  • Руденко С. И., Культура населения Центрального Алтая в скифское время, М.—Л., 1960.
  • Археологическая экспедиция в Горном Алтае // Красная Ойротия. 14 июля 1950 г.;
  • Башадарские курганы // Историческая энциклопедия Сибири: в 3 т. Гл. ред. В. А. Ламин. Новосибирск, 2009;
  • Кирюшин Ю. Ф. Скифская эпоха Горного Алтая. Часть II: Погребально-поминальные комплексы пазырыкской культуры / Ю. Ф. Кирюшин, Н. Ф. Степанова, А. А. Тишкин. Барнаул: Изд-во Алт. ун-та, 2003. 234 с.;
  • Кубарев В. Д. Каменные изваяния Алтая (Краткий каталог) / Новосибирск — Горно-Алтайск — 1997 г.;
  • Кулягина Н. Г., Матасова А. К. Сельский краевой музей как хранитель «живой культуры территорий» (на примере Куладинского краеведческого музея в Республике Алтай) // Современные проблемы сервиса и туризма. 2016. Т. 10. № 3. с. 131—139.;
  • Руденко С. И. Горноалтайские находки и скифы. Издательство Академии Наук СССР. М. — Л. 1952. с.268.;
  • Самойлова Г. С. Ландшафты этноприродного парка «Уч-Энмек» // Мир науки, культуры, образования. 2009. № 2. с. 4-8.; 22. Соёнов В. И. Рыболовство на Алтае // Древности Алтая. Известия лаборатории археологии № 6. Межвузовский сборник научных трудов. — Горно-Алтайск: Изд. Г-АГУ, 2001 г. — 174 с.;
  • Социальная структура и система мировоззрений населения Алтая скифской эпохи / А. А. Тишкин, П. К. Дашковский. — Барнаул: Изд-во Алт. унта, 2003. — 430 с.;
  • Такаракова Е. О. Музей под открытым небом как форма презентации культурного ландшафта (на примере Онгудайского района Республики Алтай) // Мир науки, культуры, образования. 2013. № 6 (43). с. 492—494.;
  • Такаракова Е. О. Особенности сохранения археологического наследия Онгудайского района Республики Алтай // Вестник Восточно-Сибирской государственной академии культуры и искусств. 2011. № 1 (1). с. 195—198.;

Тайантылар