Сууныҥ ресурстарыныҥ телекейлик кӱни

Сууныҥ ресурстарыныҥ телекейлик кӱни
Всеми́рный де́нь во́дных ресу́рсов
Сууныҥ ресурстарыныҥ телекейлик кӱни; Всеми́рный де́нь во́дных ресу́рсов
	; Аргазинде суу јуур јер
Бÿдÿми	Экологиялык
Öскö	Сууныҥ телекейлик кӱни
Учуры	Јердиҥ ӱстӱнде калыктарды сууныҥ ресурстарыныҥ курч сурактарына ајару этсин деп кычырат.
Jöптöлгöн	1993 јыл
Баштаган	ООН-ныҥ Генеральный Ассамблеязы
Темдектелет	Калык ортодо байрам
Öйи	тулаан айдыҥ 22-чи кӱни
Jаҥжыгулар	Сууныҥ ресурстарын корууларына учурлалган (митингтер, экскурсиялар, флешмобтор, экоакциялар, субботниктер, тегерик столдор ло ӧ.) керектер ӧдӧт.
	Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа

Сууныҥ ресурстарыныҥ телекейлик кӱни (орус. Всеми́рный де́нь во́дных ресу́рсов) (на других официальных языках ООН: англ. World Day for Water, араб. اليوم العالمي للمياه, исп. Día Mundial del Agua, кыд. 世界水日, фр. Journée mondiale de l'eau ) — јылдыҥ ла 1993 јылдыҥ тулаан айдыҥ 22-чи кӱнинеҥ ала байрамдап, Јердиҥ ӱстӱнде калыктарды сууныҥ ресурстарыныҥ курч сурактарына ајару этсин деп кычырат.

Тӱӱкизи

Рио-де-Жанейродо калык ортодо суу тузаланаачылардыҥ Ассоциациязыныҥ президенти Альфред Растеда Јердиҥ XXI Саммидинде 1992 јылдыҥ кичӱ изӱ айында «Сууныҥ ресурстарыныҥ телекейлик кӱнин» јӧптӧӧр керек деп сурак тургускан^[1].

ООН-ныҥ Генеральный Ассамблеязы 1992 јылдыҥ јаҥар айдыҥ 22-чи кӱнинде чыккан № A/RES/47/193 темдектӱ резолюция аайынча «Сууныҥ ресурстарыныҥ телекейлик кӱнин» јӧптӧгӧн^[2].

1993 јылдыҥ тулаан айдыҥ 22-чи кӱнинеҥ ала бу байрамды ӧткӱрип баштаган^[1].

Бу байрам калык сууныҥ ресурстарыныҥ курч сурактарына ајару эдип, сууны тузаланарын јазап ајарып оныҥ айландыра ар-бӱткенге јеткери јетпес эдип тузаланары керегинде эл-јонго јартаар деп амаду тургузкан^[1].

2022 јылда сууныҥ ресурстарыныҥ айалгазы керегинде — Run Blue Кӧк јӱгӱрӱш эмезе кӧккӧ јӱгӱрери деп 2023 јылдыҥ тулаан айдыҥ 22-чи кӱнинде токтогон Марафон ӧткӧн^[3].

2023 јылда Нью-Йоркто суула тудуш сурактардыҥ амадуларына јеткени керегинде ле Јердиҥ санитарный айалгазына учурлалган ООН-ныҥ Конференциязы ӧткӧн. Бу конференцияда бастыра телекейде 200 ар-бӱткен корыыр организациялардаҥ 200 млн кижи турушканref name=":0" />^[3].

Мында эҥ ле озо эдер керектерди тургускан^[1]:

Јердиҥ ӱстинде бастыра калыкты тус јок тегин суула јеткилдеери;
Сууныҥ ресурстарыныҥ учуры ла оны коруулап тузаланары керегинде јетирӱлер чыгарары;
Ороондорды, калык ортодо организацияларды, аргачыларды бириктирип, конференциялар, семинарлар ла тематикалык выставкалар ӧткӱрип, тус јок тегин сууныҥ учурын јартаарында

«Бистиҥ планетаныҥ тӱӱкизинде суу аҥылу јерде турат. Эҥ ле јаан деген геологиялык процесстерге салтарын јетирер мындый јаан ар-бӱткендик ийделӱ неме јок деп В. И. Вернадский бичиген^[4]
Аҥылу текст (орус.)[кӧргӱзерјажырар]

«Вода стоит особняком в истории нашей планеты. Нет природного тела, которое могло бы с ней сравниться по влиянию на ход основных, самых грандиозных, геологических процессов», - писал В. И. Вернадский

.

Тематиказы

USAID ла AusAID Water Hibah деп ӧмӧлӱ программаны кеҥидери керегинде јарлаган, ол келер эки јылдыҥ туркунына 285 000 ас кирелтелӱ индонезий билени водопроводный суула, 9 000 ээлемди водопроводный канализацияла јеткилдеер аргазы бар.

МАГАТЭ-ниҥ башкарузы ла айылчылары, 2002 јылда Венада агенствоныҥ штаб- квартиразында ӧткӧн Сууныҥ ресурстарыныҥ телекейлик кӱнине учурлалган куучында. Австрия. 2002 јыл тулаан айдыҥ 22-чи кӱни

2002 јылда Венада элдер ортодо тӧс јерде, Сууныҥ ресурстарыныҥ телекейлик кӱнине учулалган керек-јарактар. Вена, Австрия. 2002 јыл тулаан айдыҥ 22-чи кӱни

Јылдыҥ ла кандый бир тема-девиз талдай ла байрам ӧткӱрилет.

2003 јылда ООН-ныҥ Генеральный Ассамблеязыныҥ № A/RES/58/2170 темдектӱ резолюциязы аайынча программаны онјылдыктарга ӱлеп јарлаган^[1]:

2005—2015 јылдар — «Јӱрӱмниҥ суузы»;
2018—2028 јылдар — «Суу бек быжу ӧзӱмге».

Темы праздника^[5]:

1994 — «Сууныҥ ресурстарыныҥ чеберлеери ол кажы ла кижиниҥ кереги»
1995 — «Суу ла ӱй улус»
1996 — «Суу јок шыралап турган калаларга — суу»
1997 — «Телекейде суу јеткил бе?»
1998 — «Јердиҥ алдында суулар — ол кӧрӱнбес ресурс»
1999 — «Бастыра улус сууныҥ агыныла јадат»
2000 — «Сууныҥ ресурстары XXI чакка»
2001 — «Сууныҥ ресурстары су-кадыкка»
2002 — «Сууныҥ ресурстары бек быжу ӧзӱмге»
2003 — «Сууныҥ ресурстары келер ӧйгӧ»
2004 — «Сууныҥ ресурстары ла ар-бӱткенниҥ јеткерленери»
2005 — «Сууныҥ ресурстары јӱрӱмге»
2006 — «Сууныҥ ресурстары ла культура»
2007 — «Суу јетпезиниҥ курч сурагы керегинде јӧп чыгарары»
2008 — «Сууныҥ ресурстары ла санитария»
2009 — «Текши сууныҥ ресурстары — текши арга-чыдал»
2010 — «Ару суу телекейдиҥ су-кадыгына»
2011 — «Суу калаларга»
2012 — «Суу ла аш-курсактыҥ јеткер јок болоры»
2013 — «Суу аайынча кожо иштеери»
2014 — «Суу ла энергия»
2015 — «Суу ла бек быжу ӧзӱм»
2016 — «Сууныҥ ресурстары ла ишке кирери»
2017 — «Нениҥ учун кирлӱ суулар?»
2018 — «Ар-бӱткен ле суу»
2019 — «Кемди де кийнинде артыргыспай»
2020 — «Суу ла климаттыҥ солынталары»
2021 — «Сууныҥ баазы»
2022 — «Јердиҥ алдында суулар: кӧрӱнбести кӧрӱнер эдип»
2023 — «Бальнеотерапия: сууныҥ эмдеер аргаларын шиҥдеери»
2024 — «Суу ла климаттыҥ солынталары»
2025 — «Мӧҥкӱлерди корыыры»

Байрамныҥ лозунгтары^[6]:

Суу бастыразына, кемди де ајару јок артыргыспагар!
Кажы ла тамчы учурлу: коры, консервировать эт, болуш.
Ару суу, ырысту јӱрӱм: јӱрӱмге кийдиректер.
Сууны кичегер, јӱрӱмди корыыгар: келер ӧйдиҥ баалу ресурсы.
Суу — ол јӱрӱм: бастыра кӱчисле оны корыыктар.
Солынталар эдигер: эмди ле эт, телекейде суу јеткил болзын деп.
Сууныҥ бажынаҥ ала талайга јетире: кажы ла тамчыны, кажы ла сууны, кажы ла теҥисти корыгар.
Сууныҥ ойгоры:оны сананып тузаланыгар, кичееп корыыгар.
Бастырабыс кожо кыймыктаактар: суујеткилдери керегинде јӧп чыгарту.
Толкуныҥ согулганы: кажы ла керек сууныҥ ресурстарын корыырында учурлу.

«Суу, сенде амтам да, ӧҥ дӧ, јыт та јок. Сени айдарга тил јетпес, сени билбей ле, сеге сӱӱнер! Сен јӱрӱмге керек деп айдып болбозыҥ: сен-јӱрӱмниҥ бойы. Јердиҥ ӱстинде сен эҥ ле јаан байлык.»
Аҥылу текст (орус.)[кӧргӱзерјажырар]

«Вода, у тебя нет ни вкуса, ни цвета, ни запаха. Тебя невозможно описать, тобой наслаждаются, не ведая, что ты такое! Нельзя сказать, что ты необходима для жизни: ты — сама жизнь. Ты самое большое богатство на свете», - Антуан де Сент—Экзюпери^[4].

Керектер

1995 јылда Россияда баштапкы катап «Сууныҥ ресурстарыныҥ телекейлик кӱнин» темдектеген^[1].

Тергеениҥ башкарузы мындый керектер ӧткӱрет^[1]:

Сууныҥ ресурстары јоголып баратканы керегинде кычырулар ӧдӧт.
Суу јуур јерди тударына јӧмӧшкӧн улусты кайралдайт.
Сууныҥ ресурстарын корыыр ла тузаланары керегинде план тургузат.
Билимдик биригӱлерде тегерик столдор ӧткӱрип, билимчилер сууныҥ ресурстары керегинде эткен шиҥжӱлердиҥ турултазын јарлап, чотолгонын тургузат.

Айландыра ар-бӱткенди корыыр организациялар ӧткӱрет^[1]:

Демонстрациялар, (публичный керек-јарактар)|митингтер,
экскурсиялар,
флешмобтор.

Университеттер ӧткӱрет^[1]:

тематикалык лекциялар кычыраары,
конференциялар,
семинарлар.

Огош ло школдо балдарга ӧткӱрет^[1]:

тематикалык ӱредӱлер, ойындар, огош балдардыҥ јуруктарыныҥ конкурстары, тегерик столдор.

Волонтёрлордыҥ организациялары ӧткӱрет^[7]:

экоакциялар,
субботниктер.

СМИ-де байрам керегинде кӧп бичилет^[1].

«Бис качан да бойыстыҥ сууларыс, буунтыларыс ла кӧлдӧрис керегинде ундыбайдыс ла олор кирленбезин деп албаданадыс. Јылдыҥ ла Подмосковьеде Министерствоныҥ программазы аайынча сууларды, буунтыларды, кӧлдӧрди ле тоҥмок сууларды арчыыр, сууныҥ объекттерин јарандырар иштерди эдедис. Онойдо ок ӧйинде кирленген ле ӱрелген обьектерди кӧрӱп јазайдыс. Онойып, калганчы јылдарда Министерство 20-неҥ артык тоҥмок сууларды јарандырган ла 100-теҥ кӧп сууныҥ обьектерин арчыган. Кажы ла јыл бис бу ишти кӧптӧдип, сууларды ару тударга албанадыс», — деп Москов областьтыҥ экология ла ар-бӱткен тузаланарыныҥ министри Т. М. Фирсов темдектеген^[8].
Аҥылу текст (орус.)[кӧргӱзерјажырар]

«Мы никогда не забываем о наших реках, прудах и озерах стараемся беречь их и вовремя предотвращать загрязнения. Министерством в рамках программ по расчистке и благоустройству водных объектов на территории Подмосковья ежегодно проводятся работы по расчистке рек, прудов, озер, благоустройству родников, а также вовремя выявляются и предотвращаются нарушения, связанные с их загрязнением. Так, на территории области за последние годы Министерством благоустроено более 20 родников, проведена расчистка более 100 водных объектов. С каждым последующим годом мы стараемся нарастить эти показатели», — отмечал министр экологии и природопользования Московской области Т. М. Фирсов^[9].

2025 јылда «Сууныҥ ресурстарыныҥ телекейлик кӱни» мӧҥкӱлерди корыырына учурлалган. Бу керекти ЮНЕСКО ООН-ныҥ тӧс агенствозыныҥ адынаҥ ӧткӱрген. Нью-Йоркто ло Парижте, ЮНЕСКО-ныҥ штаб-квартиразында ООН сууныҥ ресурстарыныҥ керектери керегинде доклад кычырган^[2].

Ајарулар

↑ ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ¹⁰ ¹¹ Всемирный день водных ресурсов 2025: история и традиции праздника (ја. эм.). Дата обращения: тулаан айдыҥ 19 кӱни, 2025.
↑ ¹ ² Всемирный день водных ресурсов (орус.). unesco. Дата обращения: тулаан айдыҥ 19 кӱни, 2025.
↑ ¹ ² Всемирный день водных ресурсов (орус.). ФБУЗ «Центр гигиенического образования населения» Роспотребнадзора. Дата обращения: тулаан айдыҥ 19 кӱни, 2025.
↑ ¹ ² pcpi-plechanova Час экологии «Символ жизни на Земле - вода» - Публичный центр правовой информации имени Г. В. Плеханова (ја. эм.). Публичный центр правовой информации имени Г. В. Плеханова (22 тулаан ай 2022). Дата обращения: тулаан айдыҥ 19 кӱни, 2025.
↑ Всемирный день водных ресурсов (ја. эм.). m.volnorez.com. Дата обращения: тулаан айдыҥ 19 кӱни, 2025.
↑ World Water Day 2024: Date, Theme, History & Importance - GeeksforGeeks (ја. эм.). GeeksforGeeks (6 кочкор ай 2024). Дата обращения: тулаан айдыҥ 19 кӱни, 2025.
↑ Панченко, Станислав Всемирный день водных ресурсов в 2025 году: дата и суть экологического праздника (ја. эм.). ВФокусе Mail (21 кочкор ай 2025). Дата обращения: тулаан айдыҥ 19 кӱни, 2025.
↑ Всемирный день водных ресурсов: когда, зачем и для чего (орус.). Министерство экологии и природопользования Московской области (22 марта 2023). Дата обращения: тулаан айдыҥ 19 кӱни, 2025.
↑ Всемирный день водных ресурсов: когда, зачем и для чего (орус.). Министерство экологии и природопользования Московской области (22 марта 2023). Дата обращения: тулаан айдыҥ 19 кӱни, 2025.

Литература

Михаил Иванович Кузнецов. Волонтёрство как инновационная форма исправления осуждённых // Ведомости уголовно-исполнительной системы. — 2022. — № 7 (242).

Тайантылар

[:0-1] ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ¹⁰ ¹¹ Всемирный день водных ресурсов 2025: история и традиции праздника (ја. эм.). Дата обращения: тулаан айдыҥ 19 кӱни, 2025.

[:2-2] ¹ ² Всемирный день водных ресурсов (орус.). unesco. Дата обращения: тулаан айдыҥ 19 кӱни, 2025.

[:1-3] ¹ ² Всемирный день водных ресурсов (орус.). ФБУЗ «Центр гигиенического образования населения» Роспотребнадзора. Дата обращения: тулаан айдыҥ 19 кӱни, 2025.

[:3-4] ¹ ² pcpi-plechanova Час экологии «Символ жизни на Земле - вода» - Публичный центр правовой информации имени Г. В. Плеханова (ја. эм.). Публичный центр правовой информации имени Г. В. Плеханова (22 тулаан ай 2022). Дата обращения: тулаан айдыҥ 19 кӱни, 2025.

[5] Всемирный день водных ресурсов (ја. эм.). m.volnorez.com. Дата обращения: тулаан айдыҥ 19 кӱни, 2025.

[6] World Water Day 2024: Date, Theme, History & Importance - GeeksforGeeks (ја. эм.). GeeksforGeeks (6 кочкор ай 2024). Дата обращения: тулаан айдыҥ 19 кӱни, 2025.

[7] Панченко, Станислав Всемирный день водных ресурсов в 2025 году: дата и суть экологического праздника (ја. эм.). ВФокусе Mail (21 кочкор ай 2025). Дата обращения: тулаан айдыҥ 19 кӱни, 2025.

[8] Всемирный день водных ресурсов: когда, зачем и для чего (орус.). Министерство экологии и природопользования Московской области (22 марта 2023). Дата обращения: тулаан айдыҥ 19 кӱни, 2025.

[9] Всемирный день водных ресурсов: когда, зачем и для чего (орус.). Министерство экологии и природопользования Московской области (22 марта 2023). Дата обращения: тулаан айдыҥ 19 кӱни, 2025.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]