Талайдыҥ телекейлик кӱни
| Талайдыҥ телекейлик кӱни | |
|---|---|
 Ак талайдыҥ ӱстинде ак тӱн | |
| Бÿдÿми | Экологиялык |
| Учуры | Јер планетаныҥ курч сурактарын кижилик ајарузын |
| Jöптöлгöн | 1978 јылда |
| Баштаган | Калыктар ортодо талайлар аайынча организация |
| Öйи | 1980 јылга јетире тулаан айдыҥ 17-чи кӱнинде темдектелген. |
 Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа | |
Талайдыҥ телекейлик кӱни (орус. Всемирный день моря) (на других официальных языках ООН: англ. World Maritime Day, араб. يوم الملاحة البحرية العالمي, исп. Dia Maritimo Mundial, кыд. 世界海事日, фр. Journee mondiale de la mer ) — Калыктар ортодо талайлар аайынча организацияныҥ Ассамблеязыныҥ 10-чы сессиязында јӧптӧлгӧн (IMO), 1978 јылдаҥ бери темдектелет. Телекейлик системазы ла ООН-ныҥ калыктар ортодо кӱндерине кирет[1]
Талайдыҥ телекейлик кӱни, талайла кош тартарыныҥ экологиялык јеткер јок болоры керегинде курч сурактарына ла биоресурстарды корыырына учурлалган. 1980 јылга јетире тулаан айдыҥ 17-чи кӱнинде темдектелген, је оноҥ сыгын айдыҥ калганчы неделязыныҥ кӱнинде темдектелип баштаган. Бу байрамды кажы ла орооныҥ башкарузы кандый кӱнде ӧткӱрерин бойы тургузат[2].
.jpg)
Јылдыҥ ла турар темалар
- 2019 – «Талайдыҥ сообществозында ӱй улустыҥ учурын тыҥыдары»
- 2018
- 2017
- 2016
- 2015
- 2014
- 2013
- 2012
- 2011 — «Тонок: кару белетеер»
- 2010 — «Моряктыҥ јылы»
Јаҥжыккан аайынча башка-башка регионах ло калаларда конкурстар, фестивальдар ла митингтер талайлар ла теҥистерди корулаары аайынча ӧдӧт. Школадор ло университеттерде лекциялар, сууныҥ телкеминде байлыктар, оны тузаланары. Волонтерлор экологиялык акциялар, элјондык пляжтар арчыйт.
Талайларга кижи кандый кӧп каршу эдет, ӧткӱре кӧп пбалык тудары, сууны киртидери, глобал јылыганы, биологиялык, ар-бӱткендик ресурстарын талайларды келер ӱйелерге артырары.
Эҥ ле курч сурак — экологиялык керектер, кош тартарында нефтьле сууны киртитпези, биоресурстар чеберлееи ле браконьерстволо тартыжары. ООН-ныҥ бергениле, калганчы 100 јылга тунец, треска, марлин деп балыктыҥ 90% јоголгон. «Пластик курсактаҥ», јӱстер тоолу талай тындулары шыркаланып, балыкчылардыҥ чачкан, јылыйткан шӱӱндерине, пластик таарлар ла баштыктарга оролып ӧлӧт. Плимутта университеттиҥ шиҥдегениле, Великобританияда туткан балыктыҥ 30%-ниҥ ичинде пластик болгон.
21 миллион баррель нефть јылдыҥ ла талайлар ла теҥистерге тӧгӱлет. Синтетикалык сӱрее, сууга чачылып, талайдыҥ миллион куштарын ӧлтӱрет, 100 000 талай млекопитающилерди јыл туркунына јоголтот, планетда суулар 10-25 сантиметрге бийиктеген.
Талайда кош тартары эҥ ле эффективный ла рентабельный, јеҥил баага келижип јат. Ороондор ортодо кош тартары талай теҥистердиҥ экосистмазын ӱреп, бызып јат. 80% глобал саду талай транспортло ӧдӱп јат. Оныҥ учун эффективный международный грузоперевозкаларды кичеери — «јажыл» экономик ла јаранып ӧзӧрине болушту<refМеждународный праздник</ref>.
Талайдыҥ ӧскӧ байрамдары
Телекейде база ӧско байрамдар бар Јердиҥ кажы ла талайына учурлалган — Всемирный день водных ресурсов, элдер ортодо Кара талайдыҥ кӱни (Чёрного моря), Балтий талайдыҥ кӱни, Јопон талайдыҥ кӱни ле о.ӧ.
Онойдо ок кӧр
- День водолаза
- Всемирный день рыболовства
- День моряка
- День моря в Японии
