Каинчин, Јыбаш Бӧрӱкович

Рувики сайттаҥ
Запрос « Каинчин» перенаправляется сюда; см. также другие значения.
Јыбаш Каинчин
Каинчин Семен Борукович
Файл:Dibash Kainchin.jpg
Энедеҥ чыгарда ады Каинчин Семён Борукович
Чыккан ӧйи 1938 јыл, кичӱ изӱ айдыҥ 25 кӱни(0006-25-1938)
Чыккан јери Экинур, Кан-Оозы аймак, Ойротская автономная область, СССР
Божогон ӧйи 2012 јыл, сыгын айдыҥ 10 кӱни(0009-10-2012) (74 јаш)
Божогон јери Горно-Алтайск
Гражданство СССР, Россия
Иш-тоштыҥ бӱдӱми прозаик
Кайралдары ла премиялары
орден «Знак Почёта»
Заслуженный работник культуры Российской Федерации

Семён Борукович Каинчин алтай ады Јыбаш Бӧрӱкович (кичӱ изӱ айдыҥ 25 кӱни 1938, Экинур — сыгын айдыҥ 10 кӱни 2012 Горно-Алтайск) — алтай бичиичи, прозаик, кӧчӱреечи. СССР бичиичилериниҥ Биригӱзиниҥ турчызы, 1971, РСФСР культуразыныҥ нерелӱ ишчизи (1997), Алтай Республиканыҥ калыгыныҥ бичиичизи (2004), литературада ла кеендикте Г. И. Чорос-Гуркинныҥ адыла адалган тергеелик сыйдыҥ лауреады (2011)[1]. Сӧӧги — мундус.

Биографиязы

Моя главная тема — жизнь людей одной долины, одной деревни. Они герои всех моих повестей и рассказов, не знаю, насколько это интересно другим людям, но о том, чего не видел, не знаю не могу писать. (Ј.Каинчин)

Ј.Каинчин — јайалталу прозаиктердиҥ бирӱзи. Оныҥ чӱмдемелдери јаҥыс ла алтай кычыраачыларга солун эмес, ӧскӧ дӧ укту калыктарды јилбиркедет. Бойыныҥ чӱмдемелдеринде Каинчин алтай кижиниҥ эрмек-сӧзин, кылык-јаҥын, ижи-тожын, бӱткӱл салымын јаркынду јурайт. (Н.Киндикова)

Јыбаш Каинчин 1938 јылда кичӱ изӱ айдыҥ 25 кӱнинде Кан-Оозы аймакта Экинур јуртта чыккан. Экинурдыҥ јетиЈылдык школын божодып, Горно-Алтайсктагы педагогикалык училищеде ӱренген (1952—1956).

1957—1960 черӱде Ыраак Кӱнчыгышта турган. Черӱниҥ кийнинеҥ тӧрӧл јуртында иштеген. 1971 јылда А. М. Горькийдиҥ адыла адалган Литературный институтты божодып јат, анда јарлу прозачы В. Лидинниҥ јайаандык семинарында јӱрген.

1988 јылда бичиичилердиҥ Туулу Алтайдагы биригӱзиниҥ литература аайынча консультанты, 1991 јылда каруулу секретари болуп иштейт. 1995—2004. «Ӱч-Сӱмер — Белуха» деп бичик чыгарар издательствоныҥ баш редакторы.

Јыбаш Бӧрӱкович Каинчин сыгын айдыҥ 10 кӱнинде 2012 јылда, 74 јаштуда јада калган[2].

Јайаандык ижи

Јыбаш Каинчин одустаҥ ажыра бичиктердиҥ авторы, ол тоодо романдар, повестьтер, куучындар. Оныҥ чӱмдемелдери ӧскӧ албатылардыҥ кӧп тилдерине кӧчӱрилип, Москваныҥ, Новосибирсктиҥ, Таллин ле Горно-Алтайсктыҥ бичик чыгартуларында, литературный журналдарда ла альманахтарда кепке базылган.

Анчада ла јарлу бичиктери — «Ӱстибисте Ӱч-Сӱмер» (орус. «Под Белухой»), «Ол Јараттаҥ» (орус. «С того берега»), «Јылдыстар когы» (орус. «Пепел звезд») оноҥ до ӧскӧлӧри.

Јирмезинчи чактыҥ 60-чы јылдарында «Алтайдыҥ Чолмоны» газет ле литература-кееркемел «Алтайдыҥ тууларында» деп альманахта оныҥ баштапкы ӱлгерлери чыгат.

  • 1969  — куучындардыҥ баштапкы јуунтызы «Јаҥыс јердиҥ улузы» (орус. «Люди одной долины») јарлалат;
  • 1970  — повестьтер ле куучындарлу «Деремне» (орус. «Деревня») деп экинчи бичиги кепке базылат;
  • 1973  — орус тилле повесть ле куучындарлу «Люди одной долины» деп јуунтызы чыгат;
  • 1974  — прозалу јуунты «Аттарыс јаҥыс чакыда» (орус. «У одной коновязи»).

Кереес

  • 1988 јылда Экинурдыҥ орто ӱредӱлӱ школында Јыбаш Бӧрӱкович Каинчинныҥ адыла адалган алтай тил ле литератураныҥ кабинеди ачылган.
  • 1998 јылда Экинурда бичиичиниҥ 60 јажына учурлай литературный кычырыштар ӧткӧн.
  • 2018 јылда Экинур јурттыҥ байрамында — Јыбаш Каинчинниҥ 80-јажына учурлай јиитердиҥ кӱнинде, јурттагы библиотека оныҥ адыла адалган.

Фильмографиязы

Јыбаш Бӧрӱкович Каинчинниҥ Јӱрӱми ле чӱмдемелдери керегинде ээчий кинолор соктырылган:

  • 1971 — Туулу Алтайла (орус. По Горному Алтаю) (Лазарь Кокышев ле Дибаша Каинчинниҥ турушканыла) — Кӱнбадыш-Сибир кинохрониканыҥ студиязы[3];
  • 1985 — Карга кӧмӱлген туулардыҥ Јаҥылгазы (орус. Эхо заснеженных гор) — Алтайское телевидение[3][4][5];
  • 1986 — Јаҥыс јердиҥ улузы (орус. Люди одной долины) — Кӱнбадыш-Сибир кинохрониканыҥ студиязы[3];
  • 2007 — Бичиичи ле ӧй (орус. Писатель и время) — ГТРК «Эл Алтай»[3].
  • 2018 јылда бичиичиниҥ «Чеден» (орус. Изгородь) деп повези аайынча режиссер М. Кулунаковло кыска кино соктырылган. Ол ло Јылда Экинур Јурттыҥ байрамында — Јыбаш Каинчинниҥ 80-Јажына учурлай Јиитердиҥ кӱнинде, Јурттагы библиотека оныҥ адыла адалган.

Кайралдары

  • Орден «Знак Почёта»[6];
  • Алтай Республиканыҥ эл бичиичизи (2005))[6];
  • Россия Федерацияныҥ культуразыныҥ нерелӱ ишчизи[6];
  • Г. И. Чорос-Гуркинныҥ адыла адалган сыйдыҥ ларуеады (2012)[2]
  • Комсомол Алтайдыҥ премиязыныҥ лауреады[6];
  • «Дружба народов» деп журналдыҥ[6] премиязыныҥ ларуеады;
  • XXII-чи партсъездтыҥ адыла адалган колхозтыҥ сыйыныҥ лауреады[6];
  • М. Шолоховтыҥ 100 Јылдыгына учурлай ундылбас медаль[6];
  • СССР-дыҥ культура Министерствозыныҥ «За отличную работу» деп значок[3]
  • Јыбаш Каинчинниҥ 80 Јажына учурлай кӧргӱзӱ[3]

Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Ајарулар

  1. ↑ Писатели Горного Алтая: библиографичесский словарь / сост. С. В. Моможокова, Э. П. Чинина, М. М. Алушкина, А. В. Бобокова; БУ РА «Национальная библиотека Республики Алтай имени М. В. Чевалкова». — Горно-Алтайск: БУ РА «Национальная библиотека Республики Алтай имени М. В. Чевалкова», 2019. — С. 27—29.
  2. ↑ 1 2 Ушел из жизни талантливый алтайский писатель Д. Б. Каинчин
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 Выставка к 80-летию писателя Дибаша Каинчина
  4. ↑ Фильм «Эхо заснеженных гор» о жизни и творчестве алтайского писателя Дибаша Каинчина вышел в эфире ГТРК «Алтай»
  5. ↑ Проза Дибаша Каинчина сильна своей простотой
  6. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Известному алтайскому писателю Дибашу Каинчину исполнилось бы 75 лет

Литература

  • Писатели Горного Алтая: библиографичесский словарь / сост. С. В. Моможокова, Э. П. Чинина, М. М. Алушкина, А. В. Бобокова; БУ РА «Национальная библиотека Республики Алтай имени М. В. Чевалкова». — Горно-Алтайск: БУ РА «Национальная библиотека Республики Алтай имени М. В. Чевалкова», 2019. — С. 27—29.[1]

Тайантылар

Алган јери - "https://alt.ruwiki.ru/w/index.php?title=Каинчин,_Јыбаш_Бӧрӱкович&oldid=557699"