Химиктиҥ кÿни
| Химиктиҥ кÿни | |
|---|---|
 МГУ-ныҥ фасадында Менделеевтиҥ таблицазы. Водородтыҥ кӱни 1966 јыл кӱӱк айдыҥ 24-чи кӱни | |
| Jöптöлгöн |
СССР-дыҥ Ӱстӱги Совединиҥ Президиумыныҥ јакааны 1980 јыл ӱлӱрген айдыҥ 1-чи кӱни |
| Темдектелет |
 СССР  Россия |
| Öйи | 1980 јылда ӱлӱрген айдыҥ 1-чи кӱни |
| Jыргал | кӱӱк айдыҥ калганчы воскресен кӱни |
 Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа | |
Химиктиҥ кÿни (орус. День химика) — химический ле нефтехимический промышленностьтыҥ ишчилериниҥ профессионал байрамы, ол кӱӱк айдыҥ калганчы воскресен кӱнинде темдектелет. Бу кӱн jаҥыс ла профессионал химиктерди эмес, je химияныҥ ӱредӱчилерин, химический факультеттердиҥ студенттерин ле бу билимле колбулу бастыра улусты бириктирет[1].
Јылдыҥ ла кӱӱк айдыҥ калганчы воскресен кӱнинде темдектелет.
Тӱӱкизи
Байрамныҥ тӱӱкизи 1960 jылдардыҥ ортозында башталган.
1966 jылда М. В. Ломоносовтыҥ адыла адалган Москов тергеелик университеттиҥ химический факультединде баштапкы катап химиктиҥ кӱни темдектелген. МГУ-ныҥ химфагыныҥ ӱредӱчилери ле студенттери химиктиҥ профессионал байрамын тургузар керек деп сурак кӧдӱрген.
МГУ-ныҥ химфагында jилбилӱ јаҥжыгу тургузылган: кажы ла jыл байрамды кандый бир химический элементке учурлаары. Баштапкы байрам водородко (H) учурлалган, кийнинде Менделеевтиҥ таблицазыныҥ ӧскӧ элементтерине учурлалган. 2020 jылда 55-чи темдекту элемент-цезийге учурлалган.
Јаҥжыккан аайынча Химиктиҥ кӱнин М. В. Ломоносовтыҥ адыла адалган Москов тергеелик университте кӱӱк айдыҥ экинчи суббодында, МГУ-да Физиктиҥ кӱниле кожо темдектейт.
Россияда бу байрам СССР-дыҥ Ӱстӱги Совединиҥ Президиумыныҥ «Байрам ла эземниҥ кӱндери керегинде» 1980 јыл ӱлӱрген айдыҥ 1-чи кӱни N3018-Х чыккан јакааны аайынча, СССР-дыҥ Ӱстӱги Совединиҥ Президиумыныҥ «СССР-дыҥ байрам ла эземниҥ кӱндери керегинде jасакка солынтылар кийдирери керегинде» 1988 јыл кӱчӱрген айдыҥ 1-чи кӱни N9724-XI јаҥы редакциязыла[3] СССР-дыҥ Ӱстӱги Совединиҥ Президиумыныҥ N3018-X Байрам ла учурлу кӱндер керегинде jарлыгы (2006 jылдыҥ кичӱ изӱ айдыҥ 31-чи кӱнине jетире солынтыларла) кажы ла jыл кӱӱк айдыҥ калганчы воскресен кӱнинде ӧткӱрер деп темдектелген.
Байрамдаш
Бийик ӱредӱлӱ заведениелерде бир канча кӱнниҥ туркунына кӧп мероприятиелер ӧдӧт[4]:
• Jиит билимчилердиҥ конференциязында, аспиранттар ла студенттер бойыныҥ шиҥжӱлерин кӧргӱзет:
• «Химический jуу-согуш»деп интеллектуал маргаандар башка курстардыҥ командаларда ортодо ӧдӧт;
• Ӱренчиктерге ле кӱӱнзегендерге химический ченелтелер кӧргӱзилет;
• Башка jылдарда ӱредӱ божоткондордыҥ туштажулары;
• Студенттер ла ӱредӱчилер концерт кӧргӱзет.
Химический предприятиелерде окылу байрамдашта мындый мероприятилер болот:
• Коллективтерде кӧдӱриҥилӱ jуун;
• Эҥ jакшы ишчилерди грамоталар ла акчала кайралдаары;
• Ӱренчиктер ле студенттерге экскурсиялар;
• Ишчилердиҥ билелерине ле айылчыларга ачык эжиктиҥ кӱндери;
• Бӧлӱктердиҥ ортодо спорт маргаандар;
• Байрам концерттер ла корпоратив эҥирлер.
Билим-шиҥжӱ институттарда билим ле сооттыҥ программалары:
• Билим-практикалык конференциялар;
• Jаҥы табынтылар ла jедимдердиҥ презентациялары;
• Jиит специалисттерге мастер-класстар;
• Ветерандарла туштажулар;
• Чай ичери ле байрамдык банкеттер.
Школдордо Химиктиҥ кӱниниҥ алдында кӧп мероприятилер ӧткӱрилет:
• Химический викториналар;
• Кӧргӱзӱ ченелтелер;
• Химический лабораторияларга экскурсиялар;
• Химик-билимчилер ла химический промышленностьтыҥ ишчилериле туштажулар;
Аҥылу байрамныҥ јаҥжыгузына кирет:
• Химический КВН-дар[5]
• Химикке учурлаш;
• Химический jарымка;
• Кожо ӧткӱрген билим конференциялар;
• Химический факультеттер ортодо спорт маргаандар;
• Химик-студенттердиҥ jайаандык фестивальдары;
• Химия аайынча олимпиадалар;
Онойдо ок кӧр
Ајарулар
- ↑ День химика - 25 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2025
- ↑ Положение о почетном звании "Заслуженный химик Российской Федерации" \ КонсультантПлюс
- ↑ name="указ">[http://docs.cntd.ru/document/901731190
- ↑ Новая традиция МГУ, научный диктант, прогулка по химическому факультету в наушниках. в Московском университете прошел день химика Информация взята с портала «Научная Россия» (https://scientificrussia.ru/)
- ↑ Химический КВН / Эта увлекательная химия