Россия анимацияныҥ кӱни

Рувики сайттаҥ
Россия анимацияныҥ кӱни
студияда мультипликатор
студияда мультипликатор
Учуры окылу байрам
Öйи кандык айдыҥ 8-чи кӱни
Тудуш 1912 јылда чыккан баштапкы россий мультфильмниҥ премьеразыла

Россия анимацияныҥ кӱни (орус. День росси́йской анима́ции) — окылу байрам, јылдыҥ ла кандык айдыҥ 8 кӱнинде ӧткӱрилет. 2022 јылда Россия Федерацияныҥ президентти В. В. Путинниҥ јакааныла тургузылган. Бу байрам Россияда мультипликациялык киноныҥ 110 јылдыгына учурлай тургузылган[1].

Тӱӱкизи

1912 јылда кандык айдыҥ 8 кӱнинде баштапкы россий мультипликациялык «Прекрасная Люканида, или война рогачей и усачами» деп кино чыккан[2]. Бу сӱӱш керегинде драма кино орто чактыҥ јӱрӱминеҥ алылган, тӧс геройлоры курт-коҥыстар — мӱӱстӱ коҥыстардыҥ кааны Люканида ла оныҥ сӱӱжи — Граф Герос сагалду коҥыс ӧштӱлердиҥ угынаҥ[2]. Мульткиноны режиссёр ло профессионал биолог Старевич В. А. наадайдыҥ анимациязыныҥ технологиязын тудунып эткен. Персонажтарды бойыныҥ энтомологиялык коллекциязынаҥ алган. Бу мульткино јаан јарлу боло берген. Американ режиссёр ло мультипликатор Уолт Дисней, «Прекрасной Люканиды…» јайаачызы бастыра улусты канча јылдарга озологон деп темдектеген[3]

1924 јылда С. А. Герасимовтыҥ Бастырароссиялык кинематографиялык институттында режиссёрлор Юрий Меркулов, Николай Ходатаев ло Зенон Комиссаренко Ченелте мультипликациялык бюро ачкан, мульткинолор јалбак марионетканыҥ техниказын тузаланып фотоперекладка эткен. Олордыҥ ортозында: «Межпланетная революция» ла «Китай в огне». «Китай в огне» баштапкы толометраж мульткино тӧрӧлдиҥ экрандарында чыккан[4]. Ол јылдарда јаҥы анимацияныҥ студиязы «Культкино» ачылып, шаржтыҥ марын ла каткылу сюжеттер чыгарып баштаган.

Беш јыл кайра режиссёр Цехановский М. М. Ленинградтыҥ фабриказында «Совкино» «Почта» деп мульткинодо смешанный техника тузаланып чыгарган. Бу баштапкы совет ӧҥдӱ ле куучынду мульткино[5].

1935 јылда «Союзмультфильм» деп студия ачылып, бастыра алдында болгон анимациялык студияларды бириктирген. Мультипликация јаранып, элбеде ӧзӱп баштаган. Јаҥы эп-аргалар ла техникалар тузаланып баштаган. Темдектезе: персонажтарды тӱктӱ эдип кӧргӱзер эп-арга табып, «Сӧс укпас кискечек» деп мульткинодо тузаланган. 19401950 јылдарда чыккан кинолордыҥ персонажтарыныҥ ла фоныныҥ реализмы бийик кеминде болгон[4].

1962 јылда баштапкы элбекформатту наадайдыҥ мульткинозы чыккан. Бу «Учуп јӱрер пролетарий» деп мульткиноны В. В. Маяковскийдиҥ бичиги аайынча режиссёрлор Иванов-Вано И. П. ло Боярский А.И тургызып чыгарган. Мульткиноны чыгарып турарда баштапкы катап чаазынаҥ горельеф наадайлар эдип тузаланган.

1967 јылда Степанцев Б. П. «Песня о Соколе» деп мульткинодо СССР-да баштапкы катап целлулоид шилге будукла јураар техника, «Малыш ла Карлсон» — электрография технологияны тузаланган. 1960 јылдарда јаҥы техникалардаҥ ӧскӧ, јаҥы формалар табылып: мультсериалдар «Маугли», «Винни Пух», «Ну, погоди!» ла «Весёлая карусель», «Светлячок» деп альманахтар, мультипликациялык журналдар чыгарылган. 1970 јылдарда Норштейн Ю. Б. бойыныҥ анимацияларын чыгарып баштаган. Ол колболу техника кӧп ярусту перекладкалар эдип, аҥылу жанр ӱлгерлик анимациялар эткен[6].

1980 јылдарда толометраж мультипликацияларды текши тузаланган. Режиссёрлор јаҥы техника — пластилиннеҥ анимация эдип баштаган. Эҥ ле озо оны Татарский А. М. эдип, 1981 јылда «Падал прошлогодний снег» деп анимация чыгарган. 2000 јылдарда тӧрӧл анимацияларды орныктырып, кӧп јаҥы студиялар ачып, компьютер технологиялар эдинип баштаган. Россияныҥ режиссёрлоры анимацияныҥ калыктар ортодо фестивальдарына туружып баштапкы јерлер алгылайт[6].

2022 јылда тулаан айдыҥ 21 кӱнинде Россия Федерацияда культураныҥ министерствозы кандык айдыҥ 8 кӱнин Россия анимацияныҥ кӱни эдер керек деп шӱӱлте чыгарган, нениҥ учун дезе бу кӱнде тӧрӧл анимацияныҥ тӱӱкизи башталган[7].

«Союзмультфильм» киностудияныҥ јаандарыныҥ совединиҥ председатели Слащёва Ю. Ю. куучындаган[8]:

Россия анимацияныҥ тӱӱкизи узун ла бай јаҥжыгылу. Кайда да телекейдиҥ ӧскӧ ороондорында мындый кӧп авторский техникалар, марлар (орус. стиль) табып тузаланбаган. Калганчы он јылдыҥ туркунына ороондо студиялардыҥ тоозы ӱч катап кӧдӱрилген, бу ла кирелӱ кӧп анимациялар чыгарылган. Анимацияларды ӱредӱде, компьютер ойындарда оноҥдо ӧскӧ јерлерде текши эдинет.

Президент Владимир Путин бу баштаҥкайды јӧмӧгӧн. Указ «об учреждении Дня российской анимации» деп № 543 јакаан был опубликован 12 августа 2022 года на официальном интернет-портале правовой информации[9].

Јаҥжыгулары

Бу кӱнде ороондо јӱзӱн- башка кӧп мероприятилер ле акциялар ӧдӧт. Кӧп калаларда фестивальдар, совет ле и россий мульткинолор, мастер-класстар јарлу јурукчы-мультипликат аниматорлор ӧткӱрет. Школдыҥ ла библиотеканыҥ ишчилери лекциялар, мульткинолордыҥ кеендигине учурлалган, выставкалар, концерттер, викториналар, ойындар, театрал ла квестер ӧткӱрет. Анайып ок 2014 јылдыҥ кандык айдыҥ 8 кӱнинеҥ бери Москва калада национал анимацияныҥ премиязы «Икар» берилет[8].

Онойдо ок кӧр

Ајарулар

  1. Зурбалиева, Мария. День российской анимации 2024: история и традиции праздника. Семья. Проект Комсомольской правды (8 кандык ай 2024). Дата обращения: кандык айдыҥ 8 кӱни, 2024.
  2. 1 2 Михайлин, Ю. Высшие формы — «Прекрасная Люканида» Владислава Старевича. Seance (8 кандык ай 2020). Дата обращения: кандык айдыҥ 8 кӱни, 2024.
  3. Иванова, Екатерина. Любите мультфильмы? День российской анимации, которой исполнилось 110 лет, это и ваш праздник. Учительская газета (8 кандык ай 2022). Дата обращения: кандык айдыҥ 8 кӱни, 2024.
  4. 1 2 Буранов, Никита. Как появилась и развивалась отечественная мультипликация?. Российское военно-историческое общество. Дата обращения: кандык айдыҥ 9 кӱни, 2024.
  5. Как появилась и развивалась отечественная мультипликация?. Animata (26 кандык ай 2019). Дата обращения: кандык айдыҥ 9 кӱни, 2024.
  6. 1 2 Сидоркина, Л. Г., Овсянникова, А. Ю., Пьянкова, А. В. Отечественная анимация 60-80х годов // Международный научно-исследовательский журнал. — 2015.
  7. Зыкина, Татьяна. В России учредили День анимации. РБК (12 куран ай 2022). Дата обращения: кандык айдыҥ 8 кӱни, 2024.
  8. 1 2 Альперина, Сусанн. "Аниматоры нужны и любимы": Как отмечается День российской анимации и какие мультфильмы обязательны к просмотру. Российская газета (5 кандык ай 2023). Дата обращения: кандык айдыҥ 8 кӱни, 2024.
  9. Путин учредил День российской анимации. Известия (12 куран ай 2022). Дата обращения: кандык айдыҥ 8 кӱни, 2024.

Ӱзеери литература

  • Асенин, С. Волшебство экрана. — М.: Искусство, 1974.
  • Горшкова, Д. История российской мультипликации. XX век. — М.: ИД Варио, 2016.
  • Норштейн, Ю. Снег на траве. Фрагменты книги. Лекции по искусству анимации. — М.: ВГИК, 2005.
  • Томан Инга Бруновна. «Рыцарь русской анимации» // Современные проблемы сервиса и туризма. — 2010. — № 4.
  • Чашкина Людмила Юрьевна. Мультипликация дозвукового периода: ранние эксперименты // Genesis: исторические исследования. — 2019. — № 3.
  • Энциклопедия отечественной мультипликации. — М.: Алготитм, 2006.

Тайантылар