Кара талайда флоттыҥ кӱни

Рувики сайттаҥ
Кара талайда флоттыҥ кӱни
орус. День Черноморского флота
Россияныҥ ВМФ Кара талайда флодыныҥ эмблемазы
Россияныҥ ВМФ Кара талайда флодыныҥ эмблемазы
Бÿдÿми Профессионал байрам
Jöптöлгöн 1996 јылда јаан изӱ айдыҥ 15-чи кӱни
Темдектелет јылдыҥ ла
Öйи кӱӱк айдыҥ 13-чи кӱни
Jыргал Россия Федерацияда
Тудуш 1783 јылдыҥ кӱӱк айдыҥ 13-чи кӱнинде вице-адмирал Ф. А. Клокачёвко баштадып Азов флотилияныҥ 11 кереби Ахтиар акваторияга киргениле

Кара талайда фло́ттыҥ кӱни (орус. День Черномо́рского фло́та или День Черномо́рского фло́та ВМФ Росси́и, День рожде́ния Черномо́рского фло́та ВМФ РФ) — россий байрам, јылдыҥ ла кӱӱк айдыҥ 13-чи кӱнинде темдектеп турган[1] Россияда ВМФ-ныҥ Кара талайда флотттыҥ кӱнин тӧзӧгӧнине учурлалган[2]. РФ-да ВМФ-ныҥ Главнокомандующийи флоттыҥ адмиралы Ф. Н. Громовтыҥ 1996 јылдыҥ јаан изӱ айдыҥ 15-чи кӱнинде чыккан № 253 темдектӱ «О введении годовых праздников и профессиональных дней по специальности» деп јаканыла јӧптӧлгӧн[3][4].

Тӱӱкизи

Кара талайда флотты тӧзӧгӧни Севастополь каланыҥ тӱӱкизиле тудуш, мында эҥ ле баштапкы флот XVIII чактыҥ бажында табылган[1].

1773 јылда Кара талайда флот тӧзӧӧри башталган, бу ӧйдӧ мында Азов флотилияга тайанып, коштой Кара талайдыҥ эскадрын тӧзӧлгӧн. Флот Керчь калада турган, флоттыҥ корыыр јери акваториязы Балаклава, Феодосия ла Новороссийсктыҥ ортозыла ӧткӧн[1].

1775-1778 јылдарда Кара талайдыҥ флодыныҥ тереҥ сууда турар корабльдарына јаҥы порт тудуп баштаган. Онойып јаҥы Херсон деп кала тудулган. Кара талайдыҥ эскадразыныҥ керептери Россий империяга Крым токой (полуостров) ло Тамань бирикенинде јаан учурын јетирген[1].

Кара талайдыҥ флодында иштеген јарлу флотоводецтер - Фёдор Ушаков, Дмитрий Сенявин, Михаил Лазарев, Владимир Корнилов, Павел Нахимов, Григорий Бутаков, Сергей Горшков.

Бӱгӱнги кӱнде Севастополь каланыҥ јӱрӱминде Кара талайдыҥ флоды болужын јетирип, јаан учурлу болот[5].

1783 јылдыҥ кӱӱк айдыҥ 13-чи кӱнинде вице-адмирал Ф. А. Клокачёвко баштадып Ахтиар бухтага кирген кӱнине учурлап, 1996 јылда Кара талайдыҥ флодыныҥ кӱни тургузылган[1].

2024 јылда Кара талайдыҥ флодын тӧзӧгӧнинеҥ бери 241-чи јылдыгы болор.

Јурамал

Кара Талайдыҥ флодыныҥ керептерин байрамга јарандырганы

Кара талайдыҥ јылдыгына учурлалган байрамдарда јаҥжыккан аайынча кӧдӱриҥилӱ керек-јарактар ла талайда парад ӧдӧт. Онойдо ок талайда парадты кейле јӱрер парад јӧмӧжӧт. Россияныҥ Военно-морской флодыныҥ главнокомандующийи уткул сӧстӧрин айдат. 2024 јылда адмирал Александр Моисеев уткул баштанузын ийген[6].

Кара талайдыҥ флоды турган Севастополь ле Новороссийск тӧс калаларда кӧдӱриҥилӱ керек-јарактар ӧткӧн[5].

2024 јылда ЧФ-ныҥ јылдык байрамына учурлалган байрамдык керек-јарактар Россияныҥ башка-башка региондорында ӧдӧт [7]. Онойып, кӱӱк айдыҥ 13-чи кӱнинде байрамга учурлалган «Россия» деп кӧрӱм-форум «Яблочко» деп флешмоб ӧткӱрген[8]. Москов Јеҥӱниҥ музейинде Кара талайдыҥ флодына учурлалган кӧдӱриҥилӱ керек-јарактар ӧткӱрилет[9].

Байрамныҥ јаҥжыгулары

Кара талайдыҥ флодыныҥ моряктары керептеҥ тӱжет. Фото оформлено в качество открытки

Байрам ӧйинде байрамдык кӧдӱриҥилӱ керек-јарактар ӧдӧт[5]:

  • керептиҥ моряктарыныҥ кӧдӱриҥилӱ построениези болуп, керептерде маннылар кӧдӱрет;
  • Екатерина II, флотоводецтердиҥ ле моряк-черноморецтердиҥ, Јоголгон керептердиҥ кереестерине чечектер ле веноктор салылат;
  • флоттыҥ ветерандарын уткыйт;
  • кӧдӱриҥилӱ митингтер;
  • байрамдык концерттер;
  • соборлор ло храмдарда кӧдӱриҥилӱ мӱргӱӱлдер ӧдӧт. Тӧс мӱргӱӱл бир канча адмиралдардыҥ мӧҥкӱзи јаткан Севастопольдо Владимирский собордо ӧдӧт[7].

Концерттер, патриотикалык керектер ле керептердиҥ построениези Севастопольдоҥ ӧскӧ Крымныҥ калаларында база ӧдӧт [5].

Онойдо ок Кара талайдыҥ эземиниҥ кӱнине учурлалган ӱредӱлер ӧдӧт[5].

  • Маркированный тизимниҥ элементи

Культурада

Кара талайдыҥ флодында бойыныҥ бичиичизи Борис Лавренёвтыҥ адыла адалган Драматический театры, кожоҥ ло бијениҥ ансамбли, онойдо ок јуучыл-тӱӱкиниҥ музейи бар. Кара талайдыҥ кӱнинде бастыра бу культураныҥ јерлеринде тематикалык керек-јарактар ӧдӧт[7].

Ӱзеери јетирӱ

  • Кара талайдыҥ флодыныҥ тӱӱкизи
  • Россияда императордыҥ Кара талайда флоды
  • Балтий флоттыҥ кӱни

Ајарулар

  1. 1 2 3 4 5 День Черноморского флота России: история и современность. РИА Новости (13 мая 2024). Дата обращения: кӱӱк айдыҥ 13 кӱни, 2024.
  2. День Черноморского флота Архивная копия от 15 ӱлӱрген ай 2019 на Wayback Machine // Севастопольская правда, 20.05.2014
  3. Павлишак Алексей. День Черноморского флота. Досье Архивная копия от 15 ӱлӱрген ай 2019 на Wayback Machine // ТАСС, 13.05.2017
  4. День Черноморского флота Архивная копия от 15 ӱлӱрген ай 2019 на Wayback Machine // РИА Новости, 13.05.2019
  5. 1 2 3 4 5 День Черноморского флота: история и традиции. REN.TV (10 мая 2023). Дата обращения: кӱӱк айдыҥ 13 кӱни, 2024.
  6. Главком ВМФ поздравил моряков с 241-й годовщиной со дня основания Черноморского флота. ТАСС (13 мая 2024). Дата обращения: кӱӱк айдыҥ 13 кӱни, 2024.
  7. 1 2 3 День Черноморского флота 2024: история и традиции праздника. Комсомольская правда (2024). Дата обращения: кӱӱк айдыҥ 13 кӱни, 2024.
  8. Флешмоб Яблочко. Международная выставка-форум Россия. Дата обращения: кӱӱк айдыҥ 13 кӱни, 2024.
  9. Годовщину создания Черноморского флота отметят в музее Победы. Информационный Центр Правительства Москвы (12 мая 2024). Дата обращения: кӱӱк айдыҥ 13 кӱни, 2024.

Тайантылар