Караколдыҥ кӧлдӧри

Караколдыҥ кӧлдӧри
Караколдыҥ кӧлдӧри
	орус. Каракольские озёра
Тӧс информация
Кӧлдӧрдиҥ тоозы	7
Эҥ јаан кӧл	Кӧл № 5
Минерализацияныҥ бӱдӱми	тусталбаган
Бассейн
Чыгара аккан суу	Тура
Јаткан јери
	51°29′00″ с. ш. 86°23′00″ в. д.HGЯO
Ороон	Россия;
РФ субъекти	Алтай Республика
	Караколдыҥ кӧлдӧри
	Караколдыҥ кӧлдӧри
Корулу зона
	Каракольские озера
Категория МСОП	III (Ар-бӱткенниҥ кереези)
Профиль	комплексный, биологиялык, гидрологиялык
Јердиҥ кеми	20,4 га
Тӧзӧгӧн ӧйи	1996 јыл
	Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа

Караколдыҥ кӧлдӧри (орус. Каракольские озёра, «Темное озеро») — ар-бӱткендик комплекс, ого јети кӧл кирет, бой-бойыла колбулу бирлик суу-сеть, Алтай Республикада Чамал аймактыҥ јеринде, Каракол сууныҥ бажында. Караколдыҥ бир бӧлӱк кӧлдӧри ар-бӱткениҥ уникал айалгазында кӧлдӧр, айылузы гео-физикалык темдектеринде, аҥылу климатту зона, кажы ла кӧлдиҥ јаткан јери, экологиялык туризмге јакшы^[1].

Физико-географиялык темдектери

Караколдыҥ кӧлдӧри ледниково-тектонический болуп табылган. Олордыҥ котловандары сӱреен јаан каровой тепкиште јадат. Алтыгы кӧл талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1820 м бийикте јадат, ӱстӱги кӧл — 2097 м бийикте^[2], ӧскӧ айдылганыла — 1630 ла 1840 м^[3]. Бийиктеген сайын кӧлдӧриҥ температурзы јабызап, суузы сооп јат. Эҥ јаан кӧлдиҥ узуны 440 м, тууразы 350 м, текши јери — кайда да 12 га. Кӧлдӧрдиҥ бой-бойынаҥ ыраагы 300—800 метр, ортолоры суучактарла колболышкан. Караколдыҥ кӧлдӧриниҥ системазына ар-бӱткендик-климатический зоналардыҥ элбек спектры кирет, ол кӧлдӧрдиҥ бийиги-јабызы кезм башкаланганында. Алтыгы кӧлдӧр мӧштӱ тайгага курчаткан, агаштардаҥ бийиктей альпий јалаҥдар. Ӱстӱги кичинек кӧлдӧрдиҥ ӧлӧҥ-чӧби ле тынулары бийик кырларда тундраныйине келижет. Кӧлдиҥ суулары ару ла соок, сууныҥ ӧзӱмдери ӧспӧйт, балык база јок.

Сууныҥ химический бӱдӱми бастыра кӧлдӧрдӧ башка. № 2 кӧлдиҥ суузында мӧҥӱн кӧп, № 5 кӧлдӧ — темир.

Экологиязы

1978 јылда Алтай кырайдыҥ Совединиҥ албаты депутаттарыныҥ сессиязыныҥ јӧбиле Караколдыҥ кӧлдӧрине Горно-Алтайский автоном областый ар-бӱткендик кереези деп статус берилген. Ол ар-бӱткендик кереес деп статусты кийнинде Алтай Республиканыҥ Башкарузыныҥ 1996 јылда кочкор айдыҥ 16-чы јылда чыккан јакааны ойто катап јӧптӧгӧн. Корулу-рекреационный зона боло берген.

Туризм

Кӧлдӧргӧ Чамал аймактыҥ турист комплекстер экскурсиялар ӧткӱрет, атту маршруттар Иолгоныҥ сындарыла ӧдӱп, бу кӧлдӧрди табарып ӧдӧт. № 5 кӧлдиҥ јарадында турист база. Эликманар сууныҥ агыны ӧрӧ 28 км јерди (кӱч јолло маҥтадар кӧӧлӱктӱ) ӧдӱп, оноҥ ары јойу 5 км барар^[4].

«Караколдыҥ кӧлдӧри» деп турист кластердиҥ инфраструктура объекттерин тударга Алтай Республика ла туризмниҥ Федерал агентствозы субсидияны федерал бюджеттеҥ регионго чыгарып, ӱч этапла «Урлу-Аспак-Каракол» деп кӧӧлӱк јол тудар, узуны 46,9 км.

2018 јылда сыгын айда регион башкарузы «Каракольские озера»дептуристско-рекреационный кластерде «Караколдыҥ кӧлдӧри» деп турист толосезонный туу-чанаа комплекс тударга 17 млрд салковой инвестиция керек деп угускан. Кӧлдӧрдиҥ јанында туу-чанаа курорт тудар, 1,5 муҥ кижиге, транспорт инфраструктура, кӧлдӧргӧ јетире јол, электросетевой ээлем ле о.ӧ. Туркластер јерлик туризмди астадар. («ТАСС», 2020 јыл куран айдыҥ 15-чи кӱни)^[5].