Билгирлердиҥ кÿни
| Билгирлердиҥ кÿни | |
|---|---|
| Кÿзÿҥи — Билгирлер кÿниниҥ атрибуды Кÿзÿҥи — Билгирлер кÿниниҥ атрибуды | |
| Öйи | сыгын айдыҥ 1 кÿни |
| Jаҥжыгулар |
школьный форма чечектерлÿ бÿк |
Билгирлердиҥ кÿни (орус. День знаний) (сыгын айдыҥ 1 кÿни, Баштапкы кÿзÿҥи) — тергеелик кÿн, Союз Советских Социалистических Республикте (СССР) 1984 jылдаҥ ала, СССР Ӱстÿги Совединиҥ Президиумыныҥ № 373-11 от июня 1984 jылда кичÿ изÿ айдыҥ 15 кÿнинде чыгарган jакаан аайынча тургузылган. Постсоветский тергеелерде Россия, Украина ла Белоруссияда онойдо ок окылу кÿн болуп jат[1]. Иштеер кÿн болуп jат. Сыгын айдыҥ 1 кÿни амыраар кÿнге келишсе, линейкалар сыгын айдыҥ 2 кÿнинде öткÿрилет — качан високосный эмес jыл вторникте башталза, високосный jыл дезе понедельникте башталза, мындый айалга болот.
Сыгын айдыҥ 1 кӱни — россий школьниктер, студенттер, ÿредÿчилер ле преподавательдердиҥ кöп сабазына ÿредÿлÿ jылдыҥ башталганы.
Jаҥжыккан аайынча школдордо линейкалар, классный частар, билгирдиҥ урокторы, амырдыҥ, jеткерленбестиҥ, чыдамкайдыҥ ла о.ö.
Байрамныҥ тÿÿкизи
Россия тÿÿкизинде ÿредÿлÿ jыл бастыра школдордо сыгын айдыҥ 1 кÿнинде башталбайтан. Темдектезе, Петр I öйинде кезик школдордо ÿредÿ куран айдыҥ учында башталатан, сыгын айдыҥ ортозында эмезе ÿлÿрген айдыҥ учында, грамотаныҥ jуртта школдоры jаҥар айдыҥ 1 кÿнинде иштеп баштайтан, как отмечает В. И. Даль в главе «Приметы» сочинения «О поверьях, суевериях и предрассудках русского народа», в этот день памяти Наума в Малороссии отдавали детей в школу, полагая, что «они тогда более ума наберутся»[2].
СССР-да 1930-чы jылдарда ÿредÿлÿ jылдыҥ чике датазы jок болгон. Согласно постановлению [[Совет Народных Комиссаров СССР Албаты Комиссарларыныҥ Совединиҥ 1930 jылда куран айдыҥ 14 кÿнинде чыккан jакаанында айдылган болгон '«все дети в возрасте 8—10 лет должны были быть приняты в школу осенью»'[3].
I Телекейлик jуу башталган кийнинеҥ jиит социалисттер Международный юношеский день (МЮД) öткÿрер деп баштаҥкай эткен, бастыра ороондордо школдордо jууга удура амыр учун уроктор ло акциялар öткÿрер деп. Коммунистический интернационал молодёжи jöптöгöниле бу кÿн 1932 jылдаҥ ала сыгын айдыҥ 1 кÿнинде öткурилген. 1935 jылда сыгын айдыҥ 1 кӱнинде Совнарком ло ЦК ВКП(б) jакааны аайынча СССР-дыҥ бастыра школдорында балдар сыгын айдыҥ 1 кӱнинде ÿренип баштаган[4][3]. 1939 jылда сыгын айдыҥ 1 кӱнинде гитлеровский Германия Экинчи телекейлик jууны баштаган, онойдо датаныҥ jууга удура учуры тыҥыган.
Билгирлердиҥ кÿни («День знаний») был учреждён Указом СССР Ӱстÿги Совединиҥ Президиумыныҥ № 373-11 1984 jылда кичӱ изӱ айдыҥ 1 кӱнинде чыгарган jакааныла «Об объявлении 1 сентября всенародным праздником — Днём знаний» окылу байрам боло берген, ÿстине «О праздничных и памятных днях» деп jакаан кожылган, ол аайынча бу кÿн байрамдык боло берген[5].
Jаҥжыгулар
Сыгын айдыҥ 1 кӱнинде ÿренчиктер ле олордыҥ ада-энелери ÿредÿчилерге байрамла уткып, чечектер сыйлайт.
1984 jылдыҥ сыгын айдыҥ 1 кӱнине jетире торжественный линейка, баштапкы урок Амыр-энчÿниҥ урогы (Урок Мира) öткÿрилетен[6], оноҥ ары уроктор расписание аайынча болотон (5-6 урок). 1984 jылдаҥ бери сыгын айдыҥ 1 кӱнинде уроктор öткÿрилбейт, байрамдык мероприятиелер. 2017 jылда сыгын айдыҥ 1 кӱнинеҥ ала занятиелер «Россия, устремлённая в будущее» деп уроктоҥ башталат[7].
Бу кÿнде öскö ÿредÿлик заведениелерде jуундар öдöт[8][9].
Россияныҥ президенти Владимир Путин Билгирлердиҥ кÿнинде орто ÿредÿлÿ школдо № 7 Курган калада, 2013 jыл
Донбасста байрамдык линейка (Донецк), сыгын айдыҥ 1 кӱни 2013 jылда
2014 jылда бир московский школдо «Вера» деп фондло кожо «Дети вместо цветов» деп акция öткÿрилген. Jылдыҥ ла бу акцияга Россияда кöп школдор кожулат[10][11].
Билгирлердиҥ кÿни кеендикте
СССР-да Билгирлердиҥ кÿнине почтаныҥ марказы чыгарылбаган да болзо, jе байрамга учурлалган художественный маркированный конверттер (ХМК) кöп катап чыгарылган.
Онойдоок кöр
Ајарулар
- ↑ В Беларуси празднуют государственный праздник — День знаний (орус.) (недоступная ссылка). Гродненский государственный медицинский университет (1 сыгын ай 2014). Дата обращения: сыгын айдыҥ 1 кӱни, 2014. Архивировано сыгын айдыҥ 3 кӱни, 2014 јыл.
- ↑ Полное собрание сочинений Владимира Даля (Казака Луганского) (орус.). — СПб., М.: Издание товарищества М. О. Вольф, 1898. — Т. 10. — С. 385.
- ↑ 1 2 День знаний в России: история праздника (орус.). РИА Новости (1 сыгын ай 2012). Дата обращения: сыгын айдыҥ 1 кӱни, 2012. Архивировано сыгын айдыҥ 2 кӱни, 2012 јыл.
- ↑ Об организации учебной работы и внутреннем распорядке в начальной, неполной средней и средней школе. Постановление Совета Народных Комиссаров СССР и Центрального Комитета ВКП(б) (орус.) // Под знаменем Ленина : газета. — Первоуральск, 1935. — 9 сентября (№ 204 (1160)). — С. 2.
- ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР от 15.06.1984 N 373-XI «Об объявлении 1 сентября всенародным праздником — Днём знаний» — текст документа на сайте КонсультантПлюс
- ↑ Анастасия Анушевская. Откуда пошла традиция праздновать День знаний 1 сентября? (орус.). Аргументы и факты (1 сыгын ай 2014). Дата обращения: сыгын айдыҥ 1 кӱни, 2014. Архивировано сыгын айдыҥ 1 кӱни, 2014 јыл.
- ↑ http://c-ib.ru/else/82757.html (недоступная ссылка)
- ↑ Традиции и новации праздника 1 сентября Архивная копия от 3 сыгын ай 2014 на Wayback Machine. (орус.) rudocs.exdat.com
- ↑ НЕ долгожданное первое сентября — день знаний с грустью на лице (ја. эм.). ЕГЭ по жизни — маркетинг головного мозга (1 сыгын ай 2021). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 26 кӱни, 2021. Архивировано кӱчӱрген айдыҥ 26 кӱни, 2021 јыл.
- ↑ Дети вместо цветов — Благотворительный фонд помощи хосписам «Вера». Дата обращения: сыгын айдыҥ 1 кӱни, 2017. Архивировано кӱӱк айдыҥ 28 кӱни, 2019 јыл.
- ↑ Воспитанники Екатеринбургского СВУ впервые приняли участие в акции «Дети вместо цветов» : Министерство обороны Российской Федерации. Дата обращения: сыгын айдыҥ 1 кӱни, 2017. Архивировано сыгын айдыҥ 1 кӱни, 2017 јыл.