Балдарды корулаар jондор ортодо кÿн
| Балдарды корулаар jондор ортодо кÿн | |
|---|---|
| Балдарды корулаар jондор ортодо кÿнде балдар jуранат. | |
| Бÿдÿми | Балдарды корулаар jондор ортодо кÿн |
| Окылу | Балдарды корулаар jондор ортодо кÿн |
| Jöптöлгöн | Парижте 1949 jылда кÿчÿрген айда Эпшилердиҥ калыктар ортодо демократиялык федерациязыныҥ конгрезинин jöбиле |
| Öйи | кичÿ изÿ айдыҥ 1 кÿни |
Балдарды корулаар jондор ортодо кÿн (орус. Международный день защиты детей, англ. International Day for Protection of Children — байрам, 1949 jылдаҥ ала jылдыҥ ла телекейдин кöп саба ороондорында кичÿ изÿ айдыҥ 1 кÿнинде темдектелет[1][2] (кезик тергеелерде — ӱчӱрген айдыҥ 20-чи кӱндеринде)[3].
Байрамныҥ тöс амадузы — общественностьтыҥ аjарузына: телекейде балдардыҥ табын корыыры, олордыҥ телекейде jÿрÿм jÿрери, jайым болор табы, jайым айдынары, базыныштаҥ крулаары, балдарды тыҥ иштендирбези jанынаҥ, дискриминация этпези[4]. 1950 јылдаҥ ала ООН балдардыҥ тап-эриктерин корулаарын телекейде эҥ ле круулу керек деп окылу јарлаган[5].
Табылганыныҥ тÿÿкизи
1925 jылда Женевада, Эпшилердиҥ телекейлик конференциязы балдардыҥ амыр jÿрÿми керегинде суракты кöдÿрип, jылдыҥ ла балдарга jöмöжöр кÿн темдектеер керек деп баштанган[1]. Учында, 1926 jылда ол кÿнди Мексикада, Турцияда, Венгрияда ла öскö дö телекейдиҥ ороондорында öткÿрилген[3][6].
Балдарды корулаар jондор ортодо кÿн, кичÿ изÿ айдыҥ 1-чи кÿнинде бастыра телекейде темдектелет, бу кÿн Эпшилердиҥ телекейлик конференциязыла (франц. Fédération démocratique internationale des femmes)[7] 1949 jылда кÿчÿрген айдыҥ 20 кÿнинде jöптöлгöн. ООН бу баштаҥкайды jöмöп, (Декларация прав ребёнка (1959) чыгарган), балдардыҥ 20 табын корулаарын jарлаган, телекейде балдардыҥ jÿрÿми ле су-кадыгын баштапкы jерде деп jарлаган[1].
Балдардыҥ калыктар ортодо табы керегинде Конвенция о правах ребенка деп тöс документте берилген, ООН оны 20 ноября 1989 jылда кÿчÿрген айдыҥ 20 кÿнинде чыгарган[5], СССР 1990 јылда јаан изӱ айдыҥ 13-чи кӱнинде ратифицировать эткен[3].
Балдардыҥ табын Россия Федерацияда 1998 jылда jаан изÿ айдыҥ 24-чи кÿнинде чыккан Федеральный jасак «Об основных гарантиях прав ребенка в РФ» корулайт. Ол Россия Федерация Конституциязында берилген балдар табыныҥ тöс гарантияларын ла балдардыҥ jилбÿлерин корулайт[1]. 2022 jылга РФ-ныҥ 85 регионында Институт Уполномоченного по правам ребенкаиштеп баштаган[8].
Россияда ла телекейде байрамдаш
Балдарды корулаар jондор ортодо кÿнде кöп саба ороондордо кÿÿлик концерттер, спортивно-развлекательный мероприятиелер, башка-башка благотворительный акциядар[9], балдарга jöмöжöр ууламjылу öткÿрилет: jаан ору балдрга[10], детдомдордо öскÿстер ле jажы jетпеген балдарга, ÿренчиктер ле школго jеткелек балдарга, коомой jеткилделген билелер балдарына jöмöжöр иш öткÿрилет[2].
Jÿзÿн-jÿÿр калыктар ортодо фондтордыҥ волонтёрлоры бу кÿнде гуманитар болуш jетирет: телекейде экономиказы коомой ороондорго, балдардыҥ курч сурактарына аjарар кычырулар эдет[11]. ХХI чакта балдардыҥ эриктерин бӱдӱрбези, балдардыҥ тороложы, олорды кулданары эмдиге јетире курч сурак[12].
Россияныҥ кезик калаларында бу кÿнде болуш акциялар: онкология оорулу балдарга. Темдектезе, 2012 jылдаҥ ала Санкт-Петербургта бу кÿнге акция «Белый цветок» öткÿрилет, акция онкологияла jаан оору балдар эмдеерине акча jуур иш öткÿрип jат[10].
2013 jылдаҥ ала Балдарды корулаар jондор ортодо кÿнде бир канча федерал учурлу Россий калаларда (Москва, Ярославль, Краснодар, Иваново, Пенза, Самара, Казан, Алтыгы Новгород, Уфа, Астрахань, Тула, Ижевскте)[4] jылдыҥ ла кичÿ изÿ айдыҥ 1 кÿнинде Первый канал (Россия) «Стань первым!» деп благотворительный акция öткÿрет, оныҥ амадузы инвалид, öскÿс ле кöп балдарлу билелерге болуш jетирери[13].
Ајарулар
- ↑ 1 2 3 4 Роженцова О. Когда отмечают День защиты детей. РБК (24 кӱӱк ай 2023). Дата обращения: куран айдыҥ 30 кӱни, 2023.
- ↑ 1 2 1 июня - Международный день защиты детей. Уполномоченный при Президенте РФ по правам ребенка (1 кичӱ изӱ ай 2022). Дата обращения: куран айдыҥ 30 кӱни, 2023.
- ↑ 1 2 3 Международный день защиты детей 1 июня. Досье. ТАСС (1 кичӱ изӱ ай 2016). Дата обращения: куран айдыҥ 30 кӱни, 2023.
- ↑ 1 2 Международный день защиты детей: история и традиции праздника. РИА Новости (1 кичӱ изӱ ай 2016). Дата обращения: куран айдыҥ 30 кӱни, 2023.
- ↑ 1 2 [http:// кÿнинде www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_9959/ Конвенция о правах ребёнка]. КонсультантПлюс. Дата обращения: куран айдыҥ 30 кӱни, 2023. Архивировано кӱӱк айдыҥ 12 кӱни, 2022 јыл.
- ↑ 1 июня — День защиты детей: как у малышей и подростков появился свой праздник. Известия (31 кӱӱк ай 2023). Дата обращения: куран айдыҥ 30 кӱни, 2023.
- ↑ Воловатов В. Когда основали Международную демократическую федерацию женщин. Парламентская газета (1 јаҥар ай 2020). Дата обращения: куран айдыҥ 30 кӱни, 2023.
- ↑ Становление института Уполномоченного по правам ребенка в Российской Федерации. Уполномоченный по правам ребенка в Российской Федерации. Дата обращения: куран айдыҥ 30 кӱни, 2023.
- ↑ Международный день защиты детей. Центр гигиенического образования населения Роспотребнадзора России (1 кичӱ изӱ ай 2020). Дата обращения: куран айдыҥ 30 кӱни, 2023.
- ↑ 1 2 Благотворительная акция «Белый цветок». Детский хоспис (1 кичӱ изӱ ай 2019). Дата обращения: куран айдыҥ 30 кӱни, 2023.
- ↑ ЮНИСЕФ «Гуманитарная деятельность в интересах детей». ЮНИСЕФ (1 кичӱ изӱ ай 2022). Дата обращения: куран айдыҥ 30 кӱни, 2023.
- ↑ Детский труд (12 јаан изӱ ай 2021). Дата обращения: куран айдыҥ 30 кӱни, 2023.
- ↑ Масштабная благотворительная акция «СТАНЬ ПЕРВЫМ!» в этом году пройдёт в Чебоксарах. Первый канал (13 кӱӱк ай 2019). Дата обращения: куран айдыҥ 30 кӱни, 2023.