Крым Республиканыҥ кӱни

Рувики сайттаҥ
Крым Республиканыҥ кӱни
День Республики Крым.jpeg.jpeg
Бÿдÿми Крым Республиканыҥ национал байрамы
Окылу Крым Республиканыҥ кӱни
Öйи чаган айдыҥ 20-чи кӱни

Крым Респу́бликаныҥ кӱни (орус. День Респу́блики Крым) — тергеелик байрам, Крым Республикада јылдыҥ ла чаган айдыҥ 20-чи кӱнинде темдектелет.

2009 јылда јӧптӧлгӧн. 2014 јылда, Крым Россия Федерацияга кожуларда токойдыҥ јамучылары тургузала бу кӱнди «Крым Республикада байрамдары ла учурлу даталары» деп јасакка кийдирген.[1].

Тӱӱкизи

Крым эл-јонды депортировать эткен кийнинде, СССР-дыҥ Ӱстӱги Совединиҥ Президиумыныҥ јакааныла 1945 јылдыҥ кичӱ изӱ айдыҥ 30-чи кӱнинде Крым автоном ССР-ды РСФСР-дыҥ составына кийдирип Крым область деп адаган. ЦК КПСС-тыҥ баштапкы секретари Никита Хрущёвтыҥ баштаҥкайыла 1954 јылдыҥ кочкор айында Крым областьты РСФСР-дыҥ составынаҥ чыгарып, Украин ССР-га кийдирген[2].

1991 јылдыҥ јаҥар айында СССР јоголгон. 1991 јылда УССР-да текшиукраин референдум ӧткӱрген. Украина башка бойыныҥ јолыла барар учун 54% крымныҥ эл-јоны ӱнин берген, бастыра региондордыҥ ортозында бу эҥ ле коомой турулта болгон. Россия Федерацияныҥ ӧскӧ ороондор аайынча министерствозы айтканыла, текшиукраин референдумды ӧткӱрерде 1990 јылдыҥ кандык айдыҥ 3-чи кӱнинде чыккан СССР-дыҥ јасагыныҥ 3-чи статьязы бузылган. Бу јасакла кӧрзӧ, Крым АССР-да башка референдум ӧткӱрер керек болгон. Ол референдумда Крым АССР СССР-га кирип јат, эмезе СССР-даҥ чыгып јаткан Украин ССР-да артып јат деп эки сурак турар керек болгон[3].

2014 јылдыҥ тулаан айдыҥ 11-чи кӱнинде Украинада Крымныҥ Ӱстӱги соведи ле Севастополь каланыҥ соведи јаҥаҥтарыштыҥ кийнинеҥ Крым Автоном Республиканыҥ ла Севастополь каланыҥ Јайымныҥ јарлыгын алган[4]. 2014 јылдыҥ тулаан айдыҥ 30-чи кӱнинде токойдыҥ јаҥы тӱӱкизинде экинчи референдум ӧткӧн. Референдумда Россияга биригер учун 95 % кижи, Украинада артып автономияны јаанадар учун 3 % кижи кӱӱнин берген[5].

Тулаан айдыҥ 17-чи кӱнинде Крым ла Севастопольдыҥ јасакберим органдарыла референдумныҥ турултазы јӧптӧлгӧн. Бу ла кӱнде Россия Федерацияныҥ Президенти В. В. Путин Крым Республика кемнеҥ де камааны јок тергее деп јакаанга кол салып јӧптӧгӧн (Севастополь калага аҥылу статус берилген)[5]. Россияныҥ Президенти Владимир Путин ле Крым ла Севастополь каланыҥ башкараачылары 2014 јылдыҥ тулаан айдыҥ 18-чи кӱнинде Россияныҥ составына эки јаҥы субъект Республика Крым ла федерал учурлу Севастополь кала киргени керегинде јӧп тургузып кол салган[6].

2016 јылда Крым Республиканыҥ башкараачызы[7]:

1991 јылдыҥ референдумы Крымныҥ јазына јолды ачкан. Ол Россияга јанар узак ла кӱч јолдыҥ баштапкы алтамы болгон. 2014 јылдыҥ тулаан айдыҥ 16-чы кӱнинде тӱӱкӱлик референдумда 97 % крымчандар Тӧрӧл јерине ойто биригер учун ӱндерин берген. Канча јылдыҥ бажында, эки референдум ӧдӱп- эки тӱҥей турулта: 93 % ле 97 % болгоны оныҥ јаан учурын кӧргӱзет. Крым улайына ӧзӧгиле, кӱӱниле Россияла кожо болгон.

Байрамныҥ јаҥжыгулары

Крым Республиканыҥ мааназы

Чаган айдыҥ 20-чи кӱнинде јаҥжыкан аайынча јылдыҥ ла регионныҥ башкаруузы крымчандарды байрамла уткыйт, республикада кӧдӱриҥилӱ мероприятиелер ӧдӧт. Байрамды јаҥыс ла токойдо эмес онойдо ок Россияныҥ ӧскӧдӧ региондорында ӧткӱрет. Башка-башка калаларда концерттер ӧдӧт, оромдорды мааныларла јарандырат, эҥирде салюттар адат[4].

2023 јылда Крым Респу́бликаныҥ кӱнин Москвада ВДНХ-да Калыктар ортодо кӱрӱ-форумда ӧткӱрген. Регионныҥ стендтеринде 387 презентация крымчандардыҥ једимдери керегинде ӧткӧн, 6 210 мастер-класс, 3 050 конкурс, викториналар, лотереялар ойногон, бир муҥга јуук јарлу улустарла туштажу, 665 виртуальный экскурсия[8].

2024 јылда Республиканыҥ кӱнине учурлай — Ялтаныҥ ӱстине 20-метр Крымныҥ маанызын тарткан[9].

Ајарулар

  1. ↑ ЗАКОН РЕСПУБЛИКИ КРЫМ О праздниках и памятных датах в Республике Крым (орус.). Государственный совет Республики Крым (24 јаҥар ай 2014).
  2. ↑ История Крыма. Досье - ТАСС. TACC (25 кандык ай 2014). Дата обращения: јаҥар айдыҥ 25 кӱни, 2024.
  3. ↑ На референдуме 1991 года крымчане голосовали за автономию Крыма в составе России и были обмануты – Иоффе. www.c-inform.info. Дата обращения: јаҥар айдыҥ 25 кӱни, 2024.
  4. ↑ 1 2 День Республики Крым 2024: традиции, праздничные мероприятия и история полуострова. РЕН ТВ (19 чаган ай 2024). Дата обращения: јаҥар айдыҥ 25 кӱни, 2024.
  5. ↑ 1 2 Крым провозглашен независимым суверенным государством – Республикой Крым (орус.). crimea.gov.ru. Государственный Совет Республики Крым (17 тулаан ай 2014). Дата обращения: јаҥар айдыҥ 25 кӱни, 2024.
  6. ↑ Подписан договор о принятии Крыма и Севастополя в состав России. РИА Новости (18 тулаан ай 2014). Дата обращения: јаҥар айдыҥ 25 кӱни, 2024.
  7. ↑ На референдуме 1991 года крымчане которые проголосовали за автономию Крыма в составе России были обмануты (орус.). glava.rk.gov.ru. КрымИнформ (19 чаган ай 2016). Дата обращения: јаҥар айдыҥ 25 кӱни, 2024.
  8. ↑ Крым стал регионом-лидером на выставке-форуме «Россия». Без формата (15 јаан изӱ ай 2024). Дата обращения: јаҥар айдыҥ 25 кӱни, 2024.
  9. ↑ 20-метровый флаг Крыма развернули над Ялтой в честь Дня республики (орус.). crimea24tv.ru. Крым 24 (20 чаган ай 2024). Дата обращения: јаҥар айдыҥ 25 кӱни, 2024.
© Правообладателем данного материала является АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».
Использование данного материала на других сайтах возможно только с согласия АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».
Алган јери - "https://alt.ruwiki.ru/w/index.php?title=Крым_Республиканыҥ_кӱни&oldid=573039"