Конклав 2025 јыл
| Папский конклав кӱӱк ай 2025 | |
|---|---|
| Јери |
Сикстин капелла, Апостол ӧргӧӧ, Ватикан |
| Тӧс сановниктер | |
| Декан | Джованни Баттиста Ре |
| Вице-декан | Леонардо Сандри |
| Камерленго | Кевин Фаррелл |
| Протопресвитер | Михаил Мичаи Китбунчу |
| Протодьякон | Доминик Мамберти |
| Секретарь | Илсон де Джесус Монтанари |
Конкла́в 2025 јыл (ит. тил Conclave 2025; англ. Conclave 2025) — конклав (кардинал-талдаачылардыҥ јууны) јаҥы Папа Римскийди кӧстӧӧргӧ јуулган, Франциск I (папа римский) 2025 јылда кандык айдыҥ 21-чи кӱнинде божогон кийнинеҥ башталган[1][2]. Јаҥы папа, Лев XIV, 2025 јылда кӱӱк айдыҥ 8-чи кӱнинде эҥирде талдалган[3].
Конклавтыҥ ээжилери
Конклав јуулар учурлу деп Апостол конституциязыныҥ «Universi Dominici Gregis» ижинде айдылган, ол 1996 јылда Иоанн Павел II чыгарган, Бенедикт XVI оны јаҥыртып салган[4]. Конклав Папаныҥ божогоныныҥ эмезе отставкага чыкканыныҥ кийнинде 15 кӱннеҥ эрте эмес ле папа престолы бош артканынаҥ бери 20 кӱннеҥ орой эмес болор учурлу. Эрте ӧткӱрери база јараар, «ончо кардинал-талдаачылар бастыразы келзе»[5]. Јаҥыс ла 80 јаштаҥ јиит кардиналдар (кардинал-талдаачылар деп адаткан) конклавта ӱн берер јаҥду. Папаныҥ божогоны, эмезе отставкага чыккан кийнинде Кардиналдардыҥ Коллегиязыныҥ деканы ончо кардиналдарга папаныҥ божогоны керегинде јетирер ле конклавты јуурга каруулу. Конклавты ӧткӱрерге кардинал-талдаачылар канча кире тӱрген Ватиканга келип, Domus Sanctae Marthae туразына јадып алар учурлу — ол Агару Пётрдыҥ соборыныҥ јанында[6]. Анда кардиналдар тыш телекейле колбу јок болор — конклав ӧйинде олорго телефондор, телевизорлор, радио ло газеттер кычырарга јарабас[7]. Бу јорыкка кардиналдар коллегияыныҥ деканы 91-јашту Джованни Батиста Ре, ол конклавты баштап ӧткӱрер[8].
Конклавтыҥ алдында ончо кардиналдар, 80 јаштаҥ јаан јажына кӧрбӧй, «конгрегацияларда» туружат, ончозында. «Тӧс конгрегация», ого ончо кардиналдар кирет, «учурлу сурактарды» шӱӱжет, «Universi Dominici Gregis» ижинде айдылганыла, «кичинек учурлу сурактар, кӱнӱҥ сайын эмезе кезикте ле чыгаратан», дезе «таҥынаҥ конгрегацияда» шӱӱжилет.
Тӧс конгрегация, аҥылузында, Сикстин капелланы јаҥы Папаны талдаарга белетеерине каруулу, онойдо — эки абыска, «тӧс ӱредӱ, ойгорлык ла тоомјылу-ижи јанынаҥ јарлу», серикпениҥ тушташкан уур-кӱчтери ле келер Папаны талдаар сурак керегинде санаа-шӱӱлте кардиналдарга јетирип, талдаштар белетеерин баштайт[5].
2025 јылдыҥ конклавыныҥ тӧс уур-кӱчтериниҥ бирӱзи, специалисттердиҥ шӱӱлтезиле, католик серикпелердиҥ абыра-чӱм-јаҥына коомой кылыктар, секс скандалдар ачылганы болуп јат. «Папага талдаткан кижи мындый кылык эдип, тил-ооско кирген болор бо?», — деп Нотр-Дам Университеттиҥ теология профессоры Ульрих Ленер темдектеген[9].
Конклавтыҥ кардиналдары кандый ла кресттелген католик эр кижини талдаар аргалу, је 1389 јылдаҥ бери кардинал-нӧкӧрлӧрин талдайт. Папаны талдаарды ајыктап турган улус кезик кардиналдарды талдаарга јараар улус деп бодоп јат — олор «папабили», кӧп тоодо papabile деген сӧстӧҥ, италиан тилдеҥ «Папа болор аргалу» деп кӧчӱрилет. «Папабили» — медианыҥ санаа-шӱӱлтелери болгондыктаҥ, Папага аҥыланып ајару эдилбеген кандидатты талдаары — солун учурал эмес. Анайып, папабили болбогондор — Иоанн XXIII, Иоанн Павел I ла Иоанн Павел II[7].
2025 јылдыҥ куран айыныҥ 21-чи кӱнинде керектер аайынча Рим Католик серикпеде 252 кардинал бар, олордыҥ 135-и — 80 јаштаҥ јиит. Мынызы туружында Romano Pontifici Eligendo јасак алынганынаҥ бери конклавта јӱк ле 120 кардинал туружар аргалу[10].
2025 јылда кандык айдыҥ 28-чи кӱнинде СМИ источниктерге тайанып јарлаган, 2025 јылда кӱӱк айдыҥ 7-чи кӱнинде ӧдӧр[1]. Бажынаҥ ала јарт эмес болгон, конклав качан ӧдӧри, темдектезе, 1268 јылдагы конклав эки јылдаҥ кӧп ӧйгӧ улалган, 2013 јылдыҥ конклавы эки ле кӱн болгон[7].
Конклавтыҥ хрониказы
Конклав 2025 јылда кӱӱк айдыҥ 7-чи кӱнинде эртен тура Папаны талдаар деп мессадаҥ башталган. Мессада предстоятель болуп Коллегия кардиналовтыҥ деканы Джованни Баттиста Ре турушкан[2].
Баштапкы катап ӱнбериш конклавта кӱк айдыҥ 7-чи кӱнинде 17:30 мск болгон, је турултазы чыкпаган — Сикстинский капелланыҥ трубазынаҥ кара ыш чыккан [11]. Начиная с 8 мая, кардиналы-выборщики голосуют четыре раза в день, дважды утром и дважды днём[12].
Ӱнбериштиҥ экинчи туры кӱӱк айдыҥ 8-чи кӱнинде эртен тура ӧткӧн, база ла учы јок[13]. 17:00 саат киреде москов ӧйлӧ табыш келген, конклав Јаҥы Папа римскийди туткан деп. Сикстинский капелланыҥ јабынтызында трубанаҥ ак ыш чыккан[14]. Папа Лев XIV болуп кардинал Роберт Фрэнсис Прево (Robert Francis Prevost) турган — тӱӱкиде США-ныҥ баштапкы понтифиги. Оныҥ ады баштапкы он «папабилдердиҥ» тоозында јок болгон, оныҥ учун, американ кардинал талдалганы сакыбаган айалга болуп јат.
Папабили 2025
Анчада «папабильдердиҥ» ортозында, 2025 јылда медиа бичимелдерле, бир канча кижи адалган, олордыҥ эҥ јарлулары:
Кардинал Паролин, Пьетро (Италия), оны «Ватиканныҥ јарлу дипломады» деп адайт. 70 јашту кардинал Франциск Папаныҥ эл-тергее секретары болгон. 2015 јылда АКШ ла Кубаныҥ ортозында колболуларды орныктырарга болушкан, оноҥ до 2018 јылда Ватикан ла Кыдаттыҥ јӧптӧжӱзине бюллетениште турушкан[15].
Кардинал Гоким Тагле, Луис Антонио (Филиппины) — инклюзивность ло евангелизацияныҥ јӧмӧӧчизи деп бодолот, албатыларды евангелизациялаары, конгрегацияны башкарганыла јаан ченемелдӱ. 67 јашту кардинал Францисктиҥ јууктарыныҥ ортозында бӱдӱмјилӱ кижи болгон[9].
Кардинал Эрдё, Петер (Венгрия) — 72 јашту учёный канонический тап-эриктиҥ, традиционный католикалык ӱредӱлер ле доктриналарга тудунган абыс. Алдында Совет европейских епископских конференциялар јааны деп јамыда турган, ортодоксал кӧрӱмдӱ[9].
Кардинал Тарксон, Питер (Гана) — 76 јашту библеист, шыраҥкай ла јалакай кижи деп чотолот. Је либерал кӧрӱмиле гомосексуализм, экология ла социал сурактар аайынча ол ӧскӧ кардиналдарла јарашпайт, бойыныҥ Гана ороонында. Телекейде јаҥы Папаны Африканаҥ талдаар деп куучын јайылат, ондо католиктер тоозы кӧптӧйт. Калганчы кра чырайлу понтифик Папа Геласий I 492—496 јылдарда болгон, бербер укту[9]. Кардинал Грек, Марио (Мальта) — Мальтаныҥ епископторыныҥ Синодыныҥ баш секретари, 68 јашту. Францисктиҥ Серикпеде јаҥыртуларын јараткан.
| 2025 јылда кандык айдыҥ 21-чи кӱнинде конклавта улус ороондор ло региондор сайын | |
| Италия | 17 |
| Арткан Европа | 36 |
| Тӱндӱк Америка | 20 |
| Тӱштӱк Америка | 17 |
| Африка | 18 |
| Азия | 23 |
| Океания | 4 |
| Бастыра талдаачылар | 135 |
|---|---|
Кардинал Омелья Омелья, Хуан Хосе (Испания) — Барселонаныҥ архиепископы, 79 јашту. Јобош јӱрӱмле јӱрет, бойын пастырский јакшылакка, социальный чындыкка јӧмӧшкӧ ла католицизмниҥ килемкей ле текши кӧрӱмин јайарына чырмайат. Серикпеде балыр-сексуал кылыктар учурап турганы учун канча катап бурузын алынып, айдынган, је балдардыҥ бу учуралга туштаган тоозы кӧпчидилген деп чотойт, нениҥ учун дезе Серикпе ичинде шиҥжӱ 1940 јылдардаҥ бери 927 јеткерленген учурал болгон. «Калганчыда, тоолор бисти неге де экелбес» — деп ол айткан. Оныҥ сӧстӧриле, бурулаш — ол чыгыш эмес: «Сурак Серикпеде эмес, ол текши јондык јӱрӱмде». 2023 јылда Франциск Омельяны тогус кижинеҥ турган Кардиналдар-консультанттардыҥ Биригӱзине кожулзын деп кычырган, олор понтификке серикпе башкарар сурактар аайынча болужат.
Дзуппи, Маттео Мария (Италия) — Болоньяныҥ архиепископы, 69 јашту. Итальян медиа оны Папа Франциск (чын ады Хорхе Марио Бергольо) ло јуук болгоны учун «итальян Бергольо» деп адай берген. Агару Эгидийдиҥ Јон jӱрӱминеҥ — амыр ла чындыкка турушкан текши католик группала јуук колбулу. Орус-украин јӧптӧжӱлер аайынча Папаныҥ кижизи.
Авелин, Жан-Марк (Франция) — Марсельдиҥ архиепископы, 66 јашту. Ол куучынчы ла ачык-јарык кокырчы кижи, Францисктиҥ идеологиязына јуук, анчада мусульман телекейле иммиграцияла колболу сурактар аайынча. Ол база теология докторы степеньду ле философия степеньду јаан билимчи[16].
Онойдо ок кӧр
Ајарулар
- ↑ 1 2 Conclave to elect new pope to start on May 7, source says (ја. эм.). Reuter's (28 04 2025).
- ↑ 1 2 Pro eligendo Pontifice: выборы Папы – это возвращение Петра - Vatican News (7 кӱӱк ай 2025). Дата обращения: кӱӱк айдыҥ 7 кӱни, 2025.
- ↑ Кардиналы на конклаве избрали нового папу римского. Interfax.ru (8 кӱӱк ай 2025). Дата обращения: кӱӱк айдыҥ 8 кӱни, 2025.
- ↑ Losacco, Riccardo Maria Что такое Конклав и как избирается новый Папа?. Agenzia Nova (21 кандык ай 2025). Дата обращения: кандык айдыҥ 21 кӱни, 2025.
- ↑ 1 2 Cindy Wooden. Pope Francis has died. Here's what happens next. - OSV News (ја. эм.). www.osvnews.com (21 кандык ай 2025). Дата обращения: кандык айдыҥ 21 кӱни, 2025.
- ↑ Papal Conclave: how the next pope is elected. Theos Think Tank (24 кочкор ай 2025). Дата обращения: кандык айдыҥ 21 кӱни, 2025.
- ↑ 1 2 3 How is a new pope chosen? The papal conclave process explained.. Business Insider (21 кандык ай 2025). Дата обращения: кандык айдыҥ 21 кӱни, 2025.
- ↑ What happens after a Pope dies: The Vatican’s process of papal succession explained - CNBC TV18. CNBCTV18 (21 кандык ай 2025). Дата обращения: кандык айдыҥ 21 кӱни, 2025.
- ↑ 1 2 3 4 The Next Pope: Who Are The Frontrunners to Succeed Pope Francis? (ја. эм.). The Newsweek (21 04 2025).
- ↑ Here's how a conclave elects a new pope | CBC News. CBC. Дата обращения: кандык айдыҥ 21 кӱни, 2025.
- ↑ Первое голосование на выборах Папы Римского не принесло результата. TACC. Дата обращения: кӱӱк айдыҥ 7 кӱни, 2025.
- ↑ Sistine Chapel prepared to host Cardinals for conclave on May 7 - Vatican News (3 кӱӱк ай 2025). Дата обращения: кӱӱк айдыҥ 7 кӱни, 2025.
- ↑ Второй тур голосования на конклаве не привел к избранию Папы Римского. TACC (8 кӱӱк ай 2025). Дата обращения: кӱӱк айдыҥ 8 кӱни, 2025.
- ↑ В Ватикане избрали нового папу римского. Коммерсантъ (8 кӱӱк ай 2025). Дата обращения: кӱӱк айдыҥ 8 кӱни, 2025.
- ↑ Who will the next pope be – and how are they chosen?. The Week (5 кандык ай 2023). Дата обращения: кандык айдыҥ 21 кӱни, 2025.
- ↑ Who might succeed Pope Francis? Nine possible candidates (ја. эм.). Reuter's (2025 04 21).
Тайантылар
|
Правообладателем данного материала является АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ». Использование данного материала на других сайтах возможно только с согласия АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ». |