Щелкунчик (мультфильм, 1973)

Рувики сайттаҥ
Щелкунчик
Мультфильмнеҥ кадр
Мультфильмнеҥ кадр
Мультфильмниҥ бӱдӱми јуралган
Жанр чӧрчӧк
Режиссёр Степанцев Борис Павлович
бичимелге тайанган Э. Т. А. Гофмана
Сценарийдиҥ авторы
  • Борис Степанцев
  • Ларин Борис Абрамович
Јурукчы-постановщик Савченко, Анатолий Михайлович[d]
Композитор Пётр Чайковский
Мультипликаторы

Бутырин Юрий Александрович

  • Марина Восканьянц
  • Виктор Лихачёв
  • Марина Рогова
  • Ольга Орлова
  • Фёдоров Николай Петрович (режиссёр)
  • Елена Малашенкова
  • Игорь Подгорский
  • Олег Комаров
  • Анатолий Абаренов
  • Иосиф Куроян
  • Лев Рябинин
  • Юрий Кузюрин
Оператор Михаил Друян
Ӱноператор Борис Фильчиков
Студия «Союзмультфильм»
Ороон  СССР
тил орус тил
Ӧйи 27 мин. 6 сек.
Премьера 1973 јыл чаган айдыҥ 1 кӱни
IMDb ID 0928068
BCdb подробнее
Аниматор.ру ID 2635
AllMovie ID v278683

«Щелку́нчик» — совет јуралган кӱӱлик мультипликациялык кино[1]. 1973 јылда режиссёр Степанцев Борис Павлович Эрнст Теодор Амадей Гофманныҥ «Щелкунчик ле Чычкан Каан» деп чӧрчӧги аайынча (1816) ла Петр Ильич Чайковскийдиҥ «Щелкунчик» деп аташ баледиле (1892) мульфильм чыгарган. Мультфильмде комбинированный съёмкалар ла эффекттер тузаланган, совет мультипликацияда оны база кем де тузаланбаган[2].

Сюжеди

Мультфильмде керектер XIX чакта ӧдӧт. Бай улустыҥ туразына Чиби байрамга бай улустыҥ балдары јуулат. Олордыҥ байрамын јалчы кыс кӧрӧт. Байрамныҥ кийнинде залды арутап, кызычак јалмуушту бијелеп турала, арай ла оотпой чачып ийген кузук одып турган черткиш-ойынчыкты кӧрӱп ийди. Кызычак Черткишке килей берген, ойынчык тирилип, тӧс героиняга бойыныҥ ӧткӧн јӱрӱми керегинде куучындады.

Качан да Черткиш бир каан јеезезинде каанныҥ уулы болгон. Оныҥ баштапкы чыккан кӱнине учурлай каан јаан байрам ӧткӱрген, кааныҥ уулына кӧп ойынчыктар сыйлалган. Кенейийин тереҥ јердиҥ алдынаҥ чыккан кӱнниҥ байрамына, ӱч башту Чычкан Каан, бойыныҥ база ӱч башту уулыла кожо чыгып келген. Байрамга ӧйинде айттыртпаган деп ачынып, кааныҥ билезине ӧчӧмӧлдӱ сый — куру конфеттиҥ чаазынын сыйлаган, оныҥ уулы кааныҥ огош уулыныҥ ойынчактарын ӱзе оодо тиштеп салган. Кычырбаган айылчыларды канча катап сӱрӱп болбой, каан Чычкан Каанды јок эткен, је божоордоҥ озо, ол бойыныҥ куулгазынду кара сагыштарын каанга ууландырган: уулы Черткиш болуп кубула берген, каанныҥ јеезезинде албаты-јоны соокко тоҥуп чарчап калган. Чычкан Кааныҥ уулы энезиниҥ короназын алала качкан, кыймыктанып болбос Черткиш уулчакты, мен сеге база јолугарым деп кезелеткен.

Черткиш куучынын божодып ийеле, кӧрӱп ийерде, айылдыҥ ичинде коркышту кӧп чычкандардыҥ черӱзи. Черӱни баштаган Чычкан каан — ӧлтирткен Чычкан Кааныҥ чыдап калган уулы. Ол Черткишти тудала, оны јок эдерге турган амадузын јажырбайт. Оныҥ черӱчилдери Черткишти кызычактаҥ айрып болбой саларда, Чычкан Каан кызычакты огоош ойынчык эдип кубултала, оны олјого алган. Черткиш чибиниҥ ойындарынаҥ бойына черӱ јууп, коркыбай ла чычкандардыҥ черӱзиле согужып, кызычакты олјоноҥ айрып, бойы Чычкан Кааныҥ олјозына кирген.

Кызычак бойыныҥ агаш ӧдӱгиле чыбалап, Чычкан Каанныҥ бажында коронаны оодо согот. Мынайып Чычкан Каан бойыныҥ тармалу кӱчин јылыйтып, јарыла берди. Чычкан Каан јарыларда, коркышту јытту ыш чыгып баштаган, бу јытттаҥ, оныҥ чычкан черӱзи чичкирип турала ӱзе јарылып-ӧлӱп калган. Кызычактыҥ агаш ӧдӱги алтын болуп кубулган. Качан Черткиш ӧдӱкти ӧрӧ кӧдӱрип баштаарда, оныҥ агаш терези јарылала, тӱжӱп баштаган, анайып ол јиит јараш кеберине ойто кирген. Алтын ӧдӱгин кызычак кийип ийерде, ол јараш принцесса болуп кубула берген. Олор экӱ куулгазынду јорыкка атанып, кааныҥ јеезезине јеткен, олор ло барган јерде јӱрӱм јаранат.

Калганчы кадрларда куру кып ортозында чиби байрам, мында кызычактыҥ чачып ийген агаш ӧдӱктери ле Черткиштиҥ агаш терези јадат — бу чып ла чын куулгазын болгонын кӧргӱзет.

Јазаган улус

сценарийдиҥ авторлоры Борис Ларин, Борис Степанцев
режиссёр Борис Степанцев
јурукчы-постановщиктер Анатолий Савченко, Николай Ерыкалов
оператор Михаил Друян
комбинированный съёмкалар Ян Топпер
ӱноператор Борис Фильчиков
монтажёр Изабелла Герасимова
Јурукчы-мультипликаторлор Юрий Бутырин, Марина Восканьянц, Виктор Лихачёв, Марина Рогова, Ольга Орлова, Николай Фёдоров (режиссёр), Елена Малашенкова, Игорь Подгорский, Олег Комаров, Анатолий Абаренов, Иосиф Куроян, Лев Рябинин, Юрий Кузюрин
Јурукчылар Ирина Светлица, Валентина Харитонова
Ассистенттер Зоя Кредушинская, Борис Садовников, Вера Кудрявцева
редактор Раиса Фричинская
картинаныҥ директоры Любовь Бутырина

Кайралдар

  • 1974 — VII Текшисоюзный кинофестиваль, Баку — оригинал художественный аҥылузы учун диплом;
  • 1974 — Хихондо (Испания) калыктар ортодо балдарга кинолордыҥ фестивали — Биринчи сый-премия «Пелайя дель оро»

Кӱӱзи

Мультфильм Петр Чайковскийдиҥ «Щелкунчик» деп аташ балединиҥ экранизациязы да болзо, оныҥ кӱӱлик јолдорында Чайковскийдиҥ партитураларыныҥ ӧскӧ балеттерине бичилген ӱзӱктери салынган: «Русский танец» (јалмуушту бије), «Лебединое озеро» балеттеҥ «Ротбарт» деп тема, онойдо ок увертюра ла «Спящая красавица» балеттиҥ «Карабос деп кара фея» темазы.

Бичиктеҥ башказы

Мультфильмныҥ сюжеди Э.Т.А. Гофманныҥ чӧрчӧгиниҥ сюжединеҥ башка, Петр Чайковскийдиҥ балединиҥ либреттозынаҥ база. В частности, Мында тӧс героиняныҥ сӱри ӧскӧртилген, айылдыҥ ээлери јок, социал теҥ эмези темдектелген:

  • Јаан улус јок (Король, Королева и придворные), принцесса Пирлипат ла Дроссельмейерлер јок, онойдо ок Кракатук деп кузук. Байрамнаҥ озо керектер база кирбеген.
  • Тӧс героиня балетте Маша (эмезе Клара). Мультфильмде оны адыла адабайт.
  • Мультфильмде кичӱ-ӧргӧӧ торт болгон, бичикте — заводной ойынчык.
  • Кинодо Чычкан Каан абакайы чичкириштеҥ ӧлгӧн, оныҥ куйругы принцти Чертишке эдип кубулткан. Бичикте ол балбарылган, Дроссельмейер-кичӱни тиштейле куулткан.
  • Бичикте чилеп тӧс героиня шыркалатпайт.
  • Тӧс героиняныҥ наадайлары согушта турушпайт.
  • Кинодо Чычкан Каанда ӱч баш ла бир корона, бичикте баштары јети, короналары ончо ло.
  • Мультфильмде Чычкан Каанныҥ черӱлери Наполеонныҥ черӱлерине тӱҥей, Чычкан Каан бойы француз императорго тӱҥей.
  • Мультфильмде принц Чертишке боло берген (балетте чилеп), бичикте — Дроссельмейер-кичӱ.

Видео

1990-чы јылдарда мультфильм видеокассеталарда эҥ артык совет мультфильмдердиҥ јуунтыларына кирген (башка студиялардыҥ), анчада 1990-чы јылдарда — Studio PRO Video ло видеостудия «Союз».

2000-чи јылдарда мультфильм DVD-дисктерде «Золотая коллекция любимых мультфильмов» деп чыгармага кирген.

Ајарулар

  1. ↑ Аниматор.ру | Статьи | «НОВОГОДНЯЯ АНИМАЦИЯ». www.animator.ru. Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 26 кӱни, 2019.
  2. ↑ Самые знаменитые экранизации "Щелкунчика". Вести.ру (09 декабря 2022). Дата обращения: куран айдыҥ 18 кӱни, 2024.

Тайантылар

Алган јери - "https://alt.ruwiki.ru/w/index.php?title=Щелкунчик_(мультфильм,_1973)&oldid=518621"