Чактар тизими

Чактар тизими (орус. Список веков)

Эмдиги ӧйдиҥ текши кӧрӱмиле, Орчылаҥныҥ јажы (орус. возраст Вселенной) 13,5 млрд јылдаҥ ас эмес деп чотолот, Јердиҥ јажы дезе, кайда да 4,5 млрд јыл.

Кӧп спба ороондордо текши јайылган хронология Христианский эрага тайанган-тӧзӧлгӧн (бистиҥ эра орус. «наша эра» — Иисус Христос туулган ӧйдӧҥ ала бодоштырылган).

Бичилген источниктерде чын ла дегени ажыра (чикези 1 јыл кире) 900 јыл б.э. озо даталарды билер арга бар, чинези бир канча онјылдыктарла — 3 муҥјылдык б.э. озого јетире. Оноҥ орой болгон керектердиҥ датировказын билерге, темдектелген астрономиялык явлениелердиҥ ӧйиле билип алар аргалу, темдектезе Кӱнниҥ карыкканы. Оноҥ јебрен керектердиҥ (50 муҥ јыл кайра) даталары радиоуглеродный анализке тайанып тургузылат, оноҥ эртези (более ранние) — ӧскӧ физический эп-аргаларла тургузылат. Радиоуглеродный анализте XXX јыл кайрадеп формула (мында чотоп баштаар точка 1950 јыл бистиҥ эраныҥ), је датаны чике тургузарга радиоуглеродный анализ тузаланар керек, калибровочный таблицалар.

Кижилик табылган ӧйдӧҥ озо

• Јаан оталыштыҥ хронологиязы
• Геохронологиялык шкала
• Хронологиялык эволюция
• Естественный тӱӱкиниҥ хронологиязы

Палеолиттиҥ хронологиязы

• Эрте палеолиттиҥ хронологиязы (3 000 000—300 000 јыл кайра)
• Орто палеолиттиҥ хронологиязы (300 000—50 000 јыл кайра)
• Орой палеолиттиҥ хронологиязы (50 000—13 000 јыл кайра)

Хронология

Муҥјылдык	Чак (б.э. озо)
12-чи муҥјылдык б. э. озо:	CXX	CXIX	CXVIII	CXVII	CXVI	CXV чак б.э. озо	CXIV	CXIII	CXII	CXI
11-чи муҥјылдык б.э. озо:	CX	CIX	CVIII	CVII	CVI чак б.э. озо	CV чак б.э. озо	CIV	CIII	CII	CI
10-чы муҥјылдык б.э. озо:	C чак б.э. озо	XCIX	XCVIII	XCVII	XCVI	XCV	XCIV	XCIII	XCII	XCI
9-чы муҥјылдык б.э. озо:	XC	LXXXIX	LXXXVIII чак б.э. озо	LXXXVII	LXXXVI чак б.э. озо	LXXXV чак б.э. озо	LXXXIV	LXXXIII чак б.э. озо	LXXXII	LXXXI чак б.э. озо
8-чи муҥјылдык б.э. озо:	LXXX чак б.э. озо	LXXIX	LXXVIII	LXXVII	LXXVI чак б.э. озо	LXXV чак б.э. озо	LXXIV	LXXIII	LXXII чак б.э. озо	LXXI
7-чи муҥјылдык б.э. озо:	LXX чак б.э. озо	LXIX чак б.э. озо	LXVIII чак б.э. озо	LXVII чак б.э. озо	LXVI чак б.э. озо	LXV чак б.э. озо	LXIV чак б.э. озо	LXIII чак б.э. озо	LXII чак б.э. озо	LXI
6-чы муҥјылдык б.э. озо:	LX чак б.э. озо	LIX	LVIII чак б.э. озо	LVII чак б.э. озо	LVI	LV чак б.э. озо	LIV чак б.э. озо	LIII	LII чак б.э. озо	LI
5-чи муҥјылдык б.э. озо:	L чак б.э. озо	XLIX чак б.э. озо	XLVIII чак б.э. озо	XLVII чак б.э. озо	XLVI чак б.э. озо	XLV чак б.э. озо	XLIV чак б.э. озо	XLIII чак б.э. озо	XLII	XLI
4-чы муҥјылдык б.э. озо:	XL	XXXIX	XXXVIII	XXXVII	XXXVI	XXXV	XXXIV	XXXIII	XXXII	XXXI
3-чы муҥјылдык б.э. озо:	XXX	XXIX	XXVIII	XXVII	XXVI	XXV	XXIV	XXIII	XXII	XXI
2-чы муҥјылдык б.э. озо:	XX	XIX	XVIII	XVII	XVI	XV	XIV	XIII	XII	XI
1-чы муҥјылдык б.э. озо:	X	IX	VIII	VII	VI	V	IV	III	II	I
Муҥјылдык	Чак (б.э.)
1-чи муҥјылдык б.э. :	I	II	III	IV	V	VI	VII	VIII	IX	X
2-чи муҥјылдык б.э. :	XI	XII	XIII	XIV	XV	XVI	XVII	XVIII	XIX	XX
3-чи муҥјылдык б.э. :	XXI	XXII	XXIII	XXIV	XXV	XXVI	XXVII	XXVIII	XXIX	XXX

• 4-чи муҥјылдык б.э.
• 5-чи муҥјылдык б.э.
• 6-чы муҥјылдык б.э.
• 7-чи муҥјылдык б.э.
• 8-чи муҥјылдык б.э.
• 9-чы муҥјылдык б.э.
• 10-чы муҥјылдык б.э.

Онойдо ок кӧр

• Кижиликтиҥ ачылталарыныҥ хронологиязы;
• Кижиликтиҥ изобретениелериниҥ хронологиязы ;
• Онјылдыктардыҥ тизими;
• Ыраак келер ӧйдиҥ шкалзы.

Ајарулар

Тайантылар