Полярниктиҥ кÿни
| Полярниктиҥ кÿни | |
|---|---|
| | |
| Бÿдÿми | Профессионал |
| Окылу | тергеелик |
| Jöптöлгöн | 2013 јыл |
| Темдектелет |
|
| Öйи | куран айдыҥ 21-чи кӱнинде |
| Jыргал | јылдыҥ ла |
| Тудуш | «Тӱндӱк полюс-1» деп сууда кайкалап јӱрер станцияныҥ ачылганына учурлалган |
Полярниктиҥ кÿни (орус. День полярника) — полярный станциялардыҥ ишчилериниҥ ле Тӱндӱк jанында ла Антарктикада иштеп турган специалисттердиҥ профессионал байрамы. Бу байрам 2013 jылдыҥ куран айдыҥ 21-чи кӱнинде Полярниктердиҥ Ассоциациязыныҥ баштаҥкайыла РФ-тыҥ Президентиниҥ jарлыгыла тӧзӧлгӧн лӧ Россияныҥ тергеелик байрамдарыныҥ тоозына кийдирилген[1]. Байрамныҥ кӱни — куран айдыҥ 21-чи кӱни, амыралта кӱн эмес.
Байрамныҥ тӱӱкизи
Полярниктиҥ кӱнин темдектеери «Тӱндӱк полюс-1» деп сууда кайкалап јӱрер jӱрер станцияныҥ ачылганына учурлалган. 1937 jылдыҥ куран айдыҥ 21-чи кӱнинде летчик (учкуш) Михаил Водопьянов Тӱндӱк полюста АНТ-6 самолётты тош ӱстине тӱжӱрген, тӧрт полярникти ле кышкы jадын-турумга керектӱ jепселдерди экелген. Бу Тӱндӱк полюста баштапкы конгоны болгон, база катап конордо (Парашютно-тормозной тургузу) баштапкы тормозной парашют тузаланылган.
Кийнинде тош ӱстине база бир канча самолёт конгон; кышчылардыҥ бӧлӱгин 45 кижи белетеген. Кыштаарга 4 кижи артып калган: станцияныҥ башкараачызы Иван Дмитриевич Папанин, метеоролог ло геофизик Евгений Константинович Фёдоров, радист Эрнст Теодорович Кренкель, гидробиолог ло океанограф Пётр Петрович Ширшов. Станцияныҥ тӧзӧлгӧн кӱни деп кочкор айдыҥ 6-чы кӱнин чотолот, бастыра jепселдер jуулган ла экспедицияныҥ болуш эдип келген улузы самолётторло jанарга белетенген. Полярниктиҥ кӱнин куран айдыҥ 21-чи кӱнинде — Тӱндӱк полюска келген кӱнде темдектеер деп шӱӱгендер[2].
Федерация Соведниҥ турчылары ла Артур Чилингаров (полярниктер Ассоциациязыныҥ президенти) бу баштаҥкайды 2012 jылдыҥ чаган айында jӧмӧгӧн, 2013 jылдыҥ кандык айында РФ-тыҥ Президентиле кӧстӧҥ-кӧскӧ куучын тужында В. В. Путинге суракты jартаган. Президент бу шӱӱлтени jараткан.
Арктика ла Антарктиканы шиҥдеерине jӱрӱмин учурлаган башка-башка профессиялардыҥ улузыныҥ jаан jедимдерин jарадып кӧргӧни бу байрам болуп jат. Кӧп ӱйелердиҥ кӱчтӱ jӱректӱ, тыҥ кӱӱн-санаалу улузы — билимчилер, геологтор, тудаачылар, талайчылар, учкуштар
— Тӧрӧлине бастыра кӱчин берип jалтанбай иштеген, бойыныҥ тӧзӧӧчи, баатырлык ижиле бистиҥ ороонысты jаан полярный держава эдип jарлу эткен[3].
Аҥылу текст (орус.)[кӧргӱзерјажырар]Этот праздник — дань признания выдающихся заслуг представителей самых разных профессий, посвятивших свою жизнь освоению Арктики и Антарктики. Многие поколения мужественных, сильных духом людей — учёных, геологов, строителей, моряков, лётчиков — самоотверженно служили Отечеству, своим созидательным, героическим трудом прославили нашу страну как великую полярную державу.— Владимир Путин, РФ-тыҥ президенти
Байрамдык јаҥжыгулар
Полярниктиҥ кӱни 2 миллионго jуук россий граждандардыҥ профессионал байрамы деп чотолот[4]. Бу байрам полярный jерлерди шиҥдеери ле ӧскӱрериле колбулу бастыра специалисттерди бириктирет:
• Геологтор
• Билимчилер ле шиҥжӱчилер
• Метеорологтор
• Тудаачылар
• Полярный станциялардыҥ ишчилери
• Радиобириккен специалисттери
• Эмчилер
• Учкуштар (летчиктер)
• Тош оодор флоттыҥ талайчылары
• Гляциологтор
• Гидрографтар
• Океанологтор
• Jуучылдар ла оноҥ до ӧскӧлӧри.
Оноҥ ло бери бу кӱнди Тӱндӱк jаныныҥ бастыра эл-јоны, кандый да профессияда иштеп турганына кӧрбӧй, темдектейт. Арктиканыҥ jерлеринде иштеп турган улусты Полярниктердиҥ Ассоциациязы бириктирет — олор башка-башка калаларда мактулу, культура-тергеелик ле ӱредӱлӱ керектер ӧткӱрет[5]. Арктика ла антарктика билим-шиҥжӱ институды турган Санкт-Петербургта презентациялар, туштажулар, экскурсиялар ӧткӱрилет[6].
Бу байрамды полярный jерлерде керектӱ болор специалисттерди белетеп турган ӱредӱлик jерлеринде база темдектейт[7].
Полярниктиҥ кӱни — текши албатыныҥ байрамы, jе бу Россия бастыра тошло бӱркелген учун эмес ле, бистиҥ тӱндӱк jерлерде кӧп jаан калалар бар учун. Арктика ла Тӱндӱк бистиҥ ороонго сӱреен кӧп байлыктар берип јат. Бу регион бистиҥ ороонныҥ jӱрӱмине сӱреен учурлу. Полярниктер — jӱрӱмниҥ текши ижин эдип турган улус, jе ӧскӧ улустаҥ кӧп катап кӱч айалгаларда[3].
Аҥылу текст (орус.)[кӧргӱзерјажырар]День полярника — это общенародный праздник, но не потому, что вся Россия скована льдами, а потому, что в северных районах у нас много крупных городов. И ещё потому, что Арктика и Север дают нашей стране огромное количество ресурсов. Этот регион очень ценен для выживания нашей страны. Полярники — это люди, которые делают обычную работу, но в несоизмеримо более тяжёлых условиях, чем другие.— Дмитрий Киселёв, "Россия бӱгӱн" МИА-ныҥ башкараачызы
Онойдо ок кӧр
Ајарулар
- ↑ Президенттиҥ jарлыгыла Полярниктиҥ кӱни тӧзӧлгӧн. Россияныҥ Президенти (2013 jылдыҥ куран айы 21). Дата обращения: кӱӱк айдыҥ 14 кӱни, 2024.
- ↑ Ирина Карелина. 2024 jылдыҥ Полярниктиҥ кӱни: байрамныҥ тӱӱкизи ле чӱм-jаҥдары. Комсомольская правда. Дата обращения: кӱӱк айдыҥ 14 кӱни, 2024.
- ↑ 1 2 Текши Россияныҥ Полярниктиҥ кӱни байрамы. Полярниктердиҥ Ассоциациязы. Дата обращения: кӱӱк айдыҥ 14 кӱни, 2024.
- ↑ Юлия Смирнова. Арктиканы албатыга jуукта эткен байрам. Билим ле jӱрӱм (2013 jылдыҥ куран айы 23). Дата обращения: кӱӱк айдыҥ 14 кӱни, 2024.
- ↑ Анастасия Явтысая. Москвада текши россияныҥ Полярниктиҥ кӱни байрамыныҥ 10 jылдыгын темдектеер. Ненец jетирӱ агентствозы – 24 (2023 jылдыҥ куран айы 14). Дата обращения: кӱӱк айдыҥ 14 кӱни, 2024.
- ↑ Куран айдыҥ 21-чи кӱни - Полярниктиҥ кӱни!. Арктика ла антарктика билим-шиҥжӱ институды. Дата обращения: кӱӱк айдыҥ 14 кӱни, 2024.
- ↑ Куран айдыҥ 21-чи кӱни - Текши россияныҥ полярниктиҥ кӱни. С.О. Макаровтыҥ адыла адалган талай ла суу флодыныҥ эл-тергеелик университединиҥ Котласский филиалы. Дата обращения: кӱӱк айдыҥ 14 кӱни, 2024.