Моррисон, Тони

Рувики сайттаҥ
Тони Моррисон
англ. Casa
Toni Morrison.jpg
Энедеҥ чыгарда ады англ. Chloe Ardelia Wofford[4]
Чыккан ӧйи 1931 јыл, кочкор айдыҥ 18 кӱни(0002-18-1931)[1][2][…]
Чыккан јери
Божогон ӧйи 2019 јыл, куран айдыҥ 5 кӱни(0008-05-2019)[3][4][…] (88 јаш)
Божогон јери
Ороон
Иш-тоштыҥ бӱдӱми бичиичи, романист, либреттист, преподаватель университета, ӱлгерчи, детский писатель, чтец аудиокниг, редактор
Эш-нӧкӧри Harold Morrison[d]
Кайралдары ла премиялары
Президентская медаль Свободы кавалер ордена Почётного легиона командор ордена Искусств и литературы
Нобелевская премия по литературе Норман Мейлердиҥ сыйы[d] (2009 јыл) США-ныҥ Национал гуманитар медали[d] (2000 јыл) Вандербильдте Николастыҥ университединиҥ канцлериниҥ медали[d] (2013 јыл) Джозефина Майлзтыҥ оклендте ПЕН-клубтыҥ сыйы[d] (2013 јыл) Джанет Хайдингер Кафканыҥ сыйы[d] (1977 јыл) Американ бичиктиҥ сыйы[d] (1988 јыл) книжная премия Анисфилд-Вулф[d] (1988 јыл) Художественный бичик јанынаҥ Пулитцеровский сый[d] (1988 јыл) Хелмеричский сый[d] (1988 јыл) премия «Общее благо» за выдающиеся заслуги[d] (1989 јыл) Джефферсоновская лекция[d] (1996 јыл) NAACP Image Award деп художественный литературада эҥ артык бичимел учун сый[d] (2004 јыл) Конгресстиҥ библиотеказыныҥ тирӱ легендазы[d] (кандык ай 2000 јыл) Зал славы женщин Огайо[d] Лэнгтон Хьюзтыҥ медали[d] (1981 јыл) Нью-Джерсиде мактыҥ залы[d] Сорбонна университеттиҥ кӱндӱлӱ докторы[d] Оксфорд университеттиҥ кӱндӱлӱ докторы[d] Женевский университеттиҥ кӱндӱлӱ докторы[d] премия Библиотеки Конгресса за американскую художественную литературу[d] (2011 јыл) литературная премия Карла Сэндберга[d] (2010 јыл) Национальная книжная премия общества критиков[d] Ivan Sandrof Lifetime Achievement Award[d]
Кол салганы Изображение автографа
Сайт tonimorrisonsociety.org (англ.)

То́ни Мо́ррисон (англ. Toni Morrison; чыгарда ады — Хло́я Арде́лия Уо́ффорд, англ. Chloe Ardelia Wofford[7]; 1931 јылдыҥ кочкор айыныҥ 18-чи кӱнинде, Лорейн, Огайо — 2019 јылдыҥ куран айыныҥ 5-чи кӱнинде[8]) — американ бичиичи. Нобельдиҥ литературала сыйыныҥ лауреады (1993) «бийик амадуларлу поэзиязы американ јӱрӱмниҥ кезик јанын кӱйбуреткен» (орус. «которая в своих полных мечты и поэзии романах оживила важный аспект американской реальности»). Президенттиҥ Јайымныҥ медалин алган.

Биографиязы

Чын ады — Хлоя Арделия Уоффорд (англ. Chloe Ardelia Wofford), Лорейнде, Огайодо чыккан. Ишмекчи улустыҥ билезинде, тӧрт баланыҥ ортозында ӧскӧн, экинчи бала болгон[9]. Јаштаҥ ала бичиктер кычырарга сӱӱген, эҥ ле јараткан бичиичилери Джейн Остин ле Лев Толстой болгон. Адазы сварщик болуп иштеген, бош ӧйдӧ Африканыҥ кара албатызыныҥ јӱрӱми, учуралдар керегинде куучындайтан, ол куучындар кийнинде кызыныҥ бичимелдерине кирген[10].

1949 јылда Моррисон Говардский университетке ӱредӱге кирген, «англий тил ле литература» деп специальность аайынча. Ондо ол Тони деп кош атту боло берген, Энтони деп адын кыскартып, бу атты ого 12 јашту болордо, католикалык јаҥга кирерде берген[9][11]. 1953 јылда Моррисон университетти бакалавр деп степеньдӱ тӱгезип, 1955 јылда Корнеллский университти божодып, магистрдыҥ степенин алган.[12] Вирджиния Вулф ла Уильям Фолкнердиҥ бичимелдеринде «кол салыныш» орус. самоубийство деп теманы шиҥдеп, магистерский ижин бичиген. Ӱредӱниҥ кийнинеҥ ол англий тилдиҥ ӱредӱчизи болуп Техас штаттыҥ Хьюстон калазында Тӱштӱк Техастыҥ университединде иштеген (1955—1957]]), оноҥ ойто Ховард јаар бурылган.

1958 јылда ол кожо ӱренген уулла, ямай архитектор Гарольд Моррисонло бириккен (Harold Morrison). Тони ле Гарольд эки балалу болгон: Гарольд ло Слэйд. 1964 јылда эш-нӧкӧрлӧр айрылышкан[12]. Оныҥ кийнинде Тони Сиракьюс јаар кӧчкӧн, «Random House» деп фирмада билим шиҥжӱлердиҥ редакторы болуп иштеген . Јылдаҥ ажыра иштейле ол «Random House» деп издательствоныҥ тӧс офисине (Нью-Йоркто) редактор болуп кӧчкӧн. Бого коштой ол бу ла јылдарда Йельский университетте, Колледж Бардата (Bard College) ӱредӱчи болуп иштеген[13]. Редактор болуп иштеп тура, Тони афроамерикан литератураны текши јарлаарына камаанын јетирген, анчада Генри Думастыҥ чӱмдемелдерин (Henry Dumas)[14], Тони Кэйд Бамбараныҥ (Toni Cade Bambara), Анджела Дэвистиҥ и Гэйл Джонстыҥ (Gayl Jones)[15].

Американ бичиичилериниҥ II Конгрессинде Моррисон массовой культурага удурлажар деп кычыру эткен, США-да литературада бастыра демократиялык ууламјыларды бириксин деп кычырган, бу ла тура американ јӱрӱмниҥ курч сурактарын кӧдӱрген: «Јалтанбастык кыймыгу учун» (англ. «For the Heroic Movement, (1981), орус. (За героическое движение)).

1983 јылда Тони Моррисон издательстводоҥ јӱре берген. 1984 јылда Альберт Швейцердиҥ университединде кафедрада профессордыҥ адын алган (штат Нью-Йорк,Олбани). 1989 јылдаҥ ала Роберт Ф. Гоенниҥ кафедразында иштеген (Принстонский университет)[12]. 2006 јылда амыралтага чыккан.

Кеендиктиҥ ле билимниҥ американ академиязыныҥ мадалиле кайралдаткан (2016, Emerson-Thoreau Medal).

[Фран Лебовицле узак јылдарга најылашкан. Тони Моррисон Нью-Йоркто 2019 јылдыҥ куран айыныҥ 5-чи кӱнинде јада калган[16].

Јайаандык ижи

Моррисонго бичиичилер ле ӱлгерчилердиҥ официал эмес кружогына (Гарвардтыҥ университединде) турушканы оноҥ ары бойы бичинерине болуш болгон, бу кружокто бичиичилер бой-бойаныҥ бичимелдерин шӱӱшкен болгон. Бир кӱн Тони кружокко бойыныҥ куучынын экелген, кара кызычак кӧстӧрим чап-чаҥкыр болгон болзо чы деп сананып јӱргени керегинде болгон. Кийнинде Моррисон бу куучыннаҥ улам роман бичиген: «Эҥ ле Чаҥкыр кӧстӧр» (1970)[13]. 1972 јылда «Сула» деп романы чыккан (англ. Sula), јиит негритян ӱй кижиниҥ тегин эмес салымы керегинде роман. 1973 јылда «Сула» США-ныҥ национал бичик аайынча сыйын алган[12]. 1987 јылда «Сӱӱгени» («Возлюбленная») деп романы 1988 јылда Пулитцеровский сый алган[12].

Тизим

  • «Кудайым, баламды аргада», (орус. Боже, храни моё дитя, англ. God Help the Child) 2016; ISBN 978-5-699-92111-9)
  • «Тура» (орус. Дом, англ. Home), 2012; ISBN 978-0-099-55594-0)
  • «Буурзак» (орус. (роман) Милосердие, 2008; ISBN 978-0-307-26423-7)
  • «Сӱӱш» (орус. (роман) Любовь, англ. Love) (2003; ISBN 0-375-40944-0)
  • «Рай» орус. роман Рай, англ. Paradise, 1999; ISBN 0-679-43374-0)
  • «Джаз» (орус. «(роман) Джаз, англ. Jazz, 1992; ISBN 1-4000-7621-8)
  • «Сӱӱгени» (орус. (роман)Возлюбленная, (англ. Beloved, 1987; ISBN 1-4000-3341-1, Пулитцеровтыҥ сыйы) — «Тайм» деп журнал тургускан англий тилле бичилген эҥ артык 100 романныҥ тоозына кирген[17]
  • «Чагана наадай» (орус. Смоляное чучелко (англ. Tar Baby, 1981; ISBN 1-4000-3344-6)
  • «Соломонныҥ кожоҥы» (орус. (роман)Песнь Соломона, англ. Song of Solomon) (1977; ISBN 1-4000-3342-X) — алган сыйлары: Национальной ассоциации литературалык критиктердиҥ национал ассоциациязыныҥ; Кеендик ле литературада американ академияныҥ .
  • «Сула» (орус. (роман)Сула,англ. Sula, 1973; ISBN 1-4000-3343-8)
  • «Эҥ ле чаҥкыр кӧстӧр» (орус. Самые голубые глаза, англ. The Bluest Eye, 1970; ISBN 0-452-28706-5)

Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Ајарулар

  1. Toni Morrison // Encyclopædia Britannica (англ.)
  2. Toni Morrison, Towering Novelist of the Black Experience, Dies at 88
  3. 1 2 https://www.theguardian.com/books/2019/aug/06/toni-morrison-author-and-pulitzer-winner-dies-aged-88
  4. 1 2 3 4 https://www.nytimes.com/2019/08/06/books/toni-morrison-dead.html
  5. http://www.nytimes.com/1996/09/29/books/english-lessons.html
  6. http://www.nytimes.com/2009/10/11/arts/design/11voge.html?hpw
  7. Duvall, John N. The Identifying Fictions of Toni Morrison: Modernist Authenticity and Postmodern Blackness (англ.). — Palgrave Macmillan, 2000. — P. 38. — ISBN 978-0-312-23402-7.
  8. Beloved Author Toni Morrison Has Died at 88
  9. 1 2 Claudia Dreifus. CHLOE WOFFORD Talks about TONI MORRISON (англ.). The New York Times (11 September 1994). Дата обращения: кичӱ изӱ айдыҥ 11 кӱни, 2007.
  10. Susan Larson. Awaiting Toni Morrison (англ.). The Times-Picayune (11 April 2007). Дата обращения: кичӱ изӱ айдыҥ 11 кӱни, 2007. Архивировано сыгын айдыҥ 30 кӱни, 2007 јыл.
  11. Toni Morrison: Words Of Love (англ.). CBS News (4 April 2004). Дата обращения: кичӱ изӱ айдыҥ 11 кӱни, 2007.
  12. 1 2 3 4 5 Моррисон Тони — статья из энциклопедии «Кругосвет»
  13. 1 2 Grimes, William (October 8, 1993). «Toni Morrison Is '93 Winner Of Nobel Prize in Literature». The New York Times.
  14. Toni Morrison, «On behalf of Henry Dumas», Black American Literature Forum, Vol. 22, No. 2, Henry Dumas Issue (Summer, 1988), pp. 310—312.
  15. Verdelle, A. J. (February 1998). «Paradise found: a talk with Toni Morrison about her new novel — Nobel Laureate’s new book, 'Paradise' — Interview». Essence Magazine.
  16. Умерла нобелевский лауреат по литературе Тони Моррисон (орус.). Interfax.ru. Дата обращения: куран айдыҥ 6 кӱни, 2019.
  17. Beloved (1987), by Toni Morrison — ALL TIME 100 Novels — TIME

Тайантылар