Болчоктогон кар

Карлу шил тоголок

Болчоктогон кар (орус. Снежный шар), ол карлу шил тоголок — рождественский сувенир шил тоголок модель, оныҥ ичинде јарандырып койгон турада болот. Тоголокты силкип ийзе ичинде искусственный кар јаай берет. Эмдиги тоголоктор сӱреен јараш эдип јарандырылат; кезиктеринде бойы ойноп кожоҥдой берер механизм бар, музыкальный шкатулкага тӱҥей јаны јылдыҥ кӱӱзин ойноп турар.

Тӱӱкизи

Јарты јок, кайдаҥ ла качан баштапкы болчоктогон кар келген, је озо ло баштап оны XIX чакта Францияда болчоктоп баштаган. Байла ол ӧйдӧ јарлу пресс-папьеге тӱҥейлеп эткен. 1889 јылда кардаҥ болчоктогон тоголоктор Парижтеги Телекейлик кӧрӱ тургузылган. Тоголоктордыҥ ичинде јӱзӱн-базын огоош туралар, оныҥ тоозында Эйфелева башняда болгон.

Франциянаҥ бу эдимелдер Викторианский Англияга келген, ӧткӧн XX чактыҥ 20-чы јылдарында теҥисти кечип США-да таркаган, коллекционерлердиҥ јуунтыларында арткан. XIX чактыҥ учында Эрвин Перци, хирургический јепселдер эдип турала, Schneekugel (кардаҥ болчоктогон тоголок) эделе, оны чыгарар баштапкы патент алган. Озо ло баштап ол хирургический лампа эдерге амадаган. Је качан ол ак јарыкты Schusterkugel ажыра ӧткӱрип ийерде, кар јаап турган деп ого кӧрӱнген. Оныҥ ла кийнинде кардаҥ болчоктогон тоголок эдер деп шӱӱлте сагыжына кирген. Баштапкы кардаҥ болчоктогон тоголокты эдип Дева Марияныҥ Рождествоныҥ базилигиниҥ (Мариацелль) миниатюразын кийдирген. Оныҥ эткен эдимдери јарлу бололо, Перци карындажы Людвигле кожо Вена калада бизнес — магазин ачып, бӱгӱнги кӱнде кардаҥ болчоктогон тоголокторды эдип, ӧскӧ ороондорго аткарып садыжат.

1927 јылда Бириктирген Штаттарда Питтсбург калада Джозефу Гараджеге болчоктогон тоголоктор эдер баштапкы патент берилген. 1929 јылда Гараджа миниатюраларлу тоголоктор чыгарып баштаган. 1940 јылдарда ала Америкада болчоктогон тоголокторды рекламада тузаланып баштаган. Онойдо ок, тоголокторды кинолордо кӧргӱскен, темдектезе, 1941 јылда чыккан јарлу «Гражданин Кейн» деп драмада.

Јирменчи чактыҥ ортозынаҥ бери болчоктогон тоголокторды арбынду эдип чыгарып баштаган ла сыйлар эткен. Кезик тоголокторды религиозный тематикалу чыгарып, католический Рождестводо балдарга сый эдип берип туратан.

1950 јылдардаҥ бери шил тоголоктордыҥ ордына пластиковый келген. Эмдиги ӧйдӧ, кӧп ороондордо Кыдат јеринде, Гонконгтоҥ Германияга јетире эксклюзивный јараш тоголоктор эдет. Тоголоктордыҥ ичинде јӱзӱн ле башка эдимелдер бар. Карлу тоголокторды талдаш кампанияда база тузалангылайт.

2000 јылдардаҥ бери мындый брендтер Louis Vuitton, Ladurée, Рикель, Sonia Rykiel ле Chanel, карлу тоголокторды бойыныҥ сӱр-темдеги эдип баштагандар. Бу трендти эмдиги јурукчылар, темдектезе, Уолтер Мартин ле Палома Муньос, бойыныҥ иштеринде тузаланат^[1].

Эдип чыгарганы

Баштапкы тоголоктор хрустальный болгон, оны бек керамический текпеге тургузатан. Оныҥ ичине суу уруп туратан, карды кумактаҥ эмезе фарфордыҥ огош одуктарынаҥ эдетен. Эмдиги ӧйдӧ шилди тамла јука,јараш эдет, карды пластиктеҥ эдип, сууга антифриз — глицерин кожот^[2].

Эмди ол тоголоктыҥ ичинде кӱӱниҥ јепсели, ле јаркынду јараш лампочкалар, керек дезе мотор — карлаш бар. Тоголок тургузып турган текпениҥ размери кезикте бойы ла тӱҥей болот, текпени коркушту јараш эдип јарандыргылайт. Кезик тоголоктордыҥ ортозында ӱйт эдет, оныҥ ичине фотојурук сугарга эптӱ болзын деп ^[2].

Культуралык аллюзиялар

Кызычактыҥ колында шил тоголок

Эмдиги культура шил кардаҥ болчоктогон тоголокторды ижинде кӧп тузаланат. Тоголоктор кижиниҥ јаш тужында ӧйин, эҥ ле јакшы јӱрген кӱндерин эбелтет.

2010 јылдаҥ бери «Coca-Cola» шилдеҥ болчоктогон тоголокты бойыныҥ рождественский рекламазында кӧргӱзет Бу сувенирдиҥ болужыла Санта-Клаус бастыра телекейди шиҥдеп кӧрӧт, тоголокты ары-бери айландырып телекейде солунталар эдет.

Кинодо

Болчоктогон тоголокторды кыштыҥ байрамдарын кӧргӱзип турган кинолордо кӧргӱзет. Темдектезе, «Гражданин Кейн» деп кинодо тӧс геройдыҥ колынаҥ шил тоголок келип тӱжеле јок болуп оодылат.
«Симпсоны» деп кинодо бу рождественский сувенирди пародияда кӧргӱзет^[3].
«Милые кости» деп бестселлерде тӧс герой айлындагы болчоктогон тоголокты эске алынат^[4].
1996 јыл «Фарго» деп кинодо тоголокты силкип ийерде, кар ла кан булгала бергенин кӧргӱзет.
2002 јыл «Неверная» деп кинодо Эдвард Самнер (Ричард Гир) ӱйи Конниге (Дайан Лэйн) сыйлаган тоголокло оныҥ ойнош эр кижизин Пол Мартелды (Оливье Мартинес) ӧлтӱрет,
2020 јыл «Чемпион из Освенцима]» деп кинодо, шилдеҥ болчоктогон тоголык нацистский сӱр-темдектӱ концлагердиҥ јааныныҥ столында турат. Тоголоктыҥ ичинде баштапкы кар улустыҥ сӧӧгинеҥ эдилген деп ол куучындайт.

Телевидениеде

«Сент-Элсвер» сериалдыҥ учында, алдында болгон бастыра керектер аутист-уулчак Томми Уэстхоллдыҥ табынгыры, оныҥ эҥ ле баалу тогологыныҥ ичинде больницага тӱҥей тура, нениҥ учун дезе сериалда бастыра керек больницада болот.
«Сыны анархии» деп сериалда Джекс SAMCRO байк-клубтыҥ ӧштӱлериле: кара Нордторло, кӱреҥ Майандар ла сары Триадала согушат. Джекс Тигти мылтык таап бер деп сураган, Стоктон деп тӱрмениҥ карулчыгын јок эдерге, бу каруулчык оныҥ нӧкӧрин Опини тыҥ соккон учун. Тиг мылтыкты табып болбон, оныҥ учун Джексге маскала ла «Этот маленький мир» деп кӱӱни кожоҥдоп турган тоголокты берген. Джекс бу кожоҥдоп турган тоголокло каруулчыкты јыга соккон.

Компьютерлык ойындар

Компьютерлык ойындар Fallout: New Vegas тоголоктор коллекционный јепселдерге кирет, пупстарга кӧрӧ Fallout 3, ойноп турган кижиге бонустар бербей јат. Олорды какпакка солуп аларга јарар, 2000 какпакка бир тоголок учун.

Онойдо ок кӧр

Ајарулар

↑ История появления снежных шаров от 19 века до 21. (ја. эм.). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 14 кӱни, 2015. Архивировано кӱчӱрген айдыҥ 17 кӱни, 2015 јыл.
↑ ¹ ² Christmas Snow Globes: A Whimsical History of An Old-Fashioned Christmas Decoration (англ.). Дата обращения: јаҥар айдыҥ 27 кӱни, 2010. Архивировано јаан изӱ айдыҥ 8 кӱни, 2012 јыл.
↑ Серия Rosebud, к примеру.
↑ «У моего отца на письменном столе стоял стеклянный шар, а в нём — утопающий в снегу пингвин с красно-белым полосатым шарфиком на шее…» См. Введение к книге

Литература

Nancy McMichael. Snowdomes. — 1990. — ISBN 1558590366. Книга, посвящённая истории снежных шаров. Предоставляет много информации по теме.

Тайантылар

Beautiful Snowdomes (англ.). Дата обращения: јаҥар айдыҥ 21 кӱни, 2010. Архивировано кӱӱк айдыҥ 11 кӱни, 2012 јыл.
The world of snow globes and dream globes (англ.) (недоступная ссылка). Дата обращения: јаҥар айдыҥ 27 кӱни, 2010. Архивировано јаҥар айдыҥ 9 кӱни, 2013 јыл.

[1] История появления снежных шаров от 19 века до 21. (ја. эм.). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 14 кӱни, 2015. Архивировано кӱчӱрген айдыҥ 17 кӱни, 2015 јыл.

[SG-2] ¹ ² Christmas Snow Globes: A Whimsical History of An Old-Fashioned Christmas Decoration (англ.). Дата обращения: јаҥар айдыҥ 27 кӱни, 2010. Архивировано јаан изӱ айдыҥ 8 кӱни, 2012 јыл.

[3] Серия Rosebud, к примеру.

[4] «У моего отца на письменном столе стоял стеклянный шар, а в нём — утопающий в снегу пингвин с красно-белым полосатым шарфиком на шее…» См. Введение к книге

[1]

[2]

[3]

[4]