Јаҥыјылдык чибилерди јайладары
Јаҥыјылдык чибилерди јайладары (орус. Утилизация новогодних ёлок) — чибилер ле карагайларды аайлап јайладары.
Россияда Јаҥы јыл аҥылу байрамдардыҥ бирӱзи, эҥ ле јарлу ла сӱӱнчилӱ байрам. Јаҥы јылды байрамдаарга телекейде кажы ла јыл кӧп тоолу чибилер кезилет. 2023 јылда јаҥысла Россияда Рослесинфоргтыҥ тоозыла 2024 јылда Јаҥы јылды байрамдарына бюллетенип садуга 60 муҥ чиби, карагай ла јойгон кезер деп чотогон[1]. Јаҥыјылдык байрамдар ӧткӧн кийнинде улус чибилерди тышкары чачып ийет, онойып ол экосистемага каршузын јетирет. Чибилерди јастыра јайладып турза суулар кирленет, метан чыгып экологияны ӱрейт. Оныҥ учун бу сурактыҥ аайына чыгып чибилерди аайлу-башту јоголтор керек.
Эмдиги ӧйдӧ чибилерди јайладары
Јаҥжыкан аайынча кӧп ороомдордо Јаҥы јылда улус чибини јарандырып туразыныҥ ичинде ле тепсеҥдерде, школдордо ло иштеп турган јерлерде тургузат. Байрамныҥ алдында кескен чибилердиҥ тоозы кӧптӧйт. Кескен чибилердиҥ тоозы кӧп учун, оны јаҥыс јерге јууп, јоголторго кӱч болот. Чибилерди тышкары оромдорго чачып турган учун айландыра ар-бӱткен кирленет.
Чибилерди јаҥыс јерге јууйла јоголтор арга јок учун, јаҥы инновационный аргалар бедиреп, чибилерди јоголторында тузаланар керек. Эмдиги ӧйдӧ чибилерди кеспей искусственный чиби алып, узак ӧйгӧ эдинер арга бар.
Чибилерди јайладар аргалар
Ооктоп кезери
Чибилерди ооктоп кезеле мульча эдип, јерди јымжадып, маала-ажын отургузарында тузаланат[2]. Мульча јердиҥ чыгын тудуп, чӧп ӧлӧҥгӧ ӧзӧрге бербей, јерди јымжадат.
Компост эдери
Чибилерди ооктоп кезеле, чоголо ӱстине јер салып компост эдип, јерди јымжадып, чибинеҥ арткан сӱрее-чӧпти астадат.
Тузаланары
Онойдо ок чибилердеҥ салкынаҥ буудак тургузат эмезе будактарын бой-бойына јаба буулап аркаларда чеден эдет.
Сууда буунты эдери
Кезик региондордо эски чибилердеҥ сууныҥ ӱстинде буунтылар эдет. Буунтылар јараттарга тӧгӱлерге бербейт.
Агаштыҥ табы ла одыру эдери
Эски чибилердеҥ агаштыҥ табын эдип, оны одын эдип одурат.
Искусственный рифтер эдери
Кезик јерлерде чибилердеҥ искусственный рифтер эдилет. Рифтер сууныҥ экосистемазына болужат.
Скульптура эдери
Чибилерди художественный проекттер ле скульптурада тузаланат. Ол экинчи катап јӧмӧшкин болот, оноҥ скульптурада јӱзӱн-башка эдимелдер эдилет.
Инновационный эп-аргалар
Эски чибилердеҥ биоодыру эмезе биогаз эдет. Ол нефтепродуктарды ас тузаланарына болужат.
Бу эски чибилердеҥ эткен эп-аргаларды тузаланып, ар-бӱткенди корыйт.
Эски чибилердиҥ табын зоопарктар ла фермалар тузаланат
Эски јаҥыјылдык чибилерди зоопарктар ла фермалар тузаланып, тындулардыҥ турган јерин јылулап ла јымжадып кичеер арга бар. Кезик тындулар эски чибилердиҥ бӱринеҥ уйа эдет. Зоопарктар ла фермалар эски чибилерди тузаланып, оны јайладарына јаан болужын јетирет.
Эски чибилерди јоголторында зоопарктар ла фермаларда база бир эп-сӱме тузаланган — тындуларды чибиниҥ бӱриле азырар. Темдектезе, сыгындар, эчкилер, койлор ло оноҥ до ӧскӧ тындулар чибиниҥ бӱрин јакшы јийт.
Эски искусственный чибини јайладары
Эски искусственный чибини јайладар бир канча эп-сӱме бар. Темдектезе, керексип турган кижиге берип ийер. Эмезе пластиковый эдимдерди јайладып турган программаны табып ого берер. Онойдо ок благотворительный биригӱлерге берип ийер арга бар.
Россияда чибилерди јайладары
Россияныҥ кӧп калаларында чаган ла кочкор айда јаҥыјылдык чибилер јуур акциялар ӧдӧт. Оны јербойында экоактивистер, регионал операторлор, каланыҥ јамучылары ӧткӱрет. Чибини табыштырардаҥ озо ойындарды, илјирмелерди, мишураны уштыыр керек. Полиэтиленге ороп салган чибини табыштырарга јарабас. Чибиниҥ бийиги 1,5 метрдеҥ кӧп болзо, оны талортозынаҥ кезеле табыштырар керек.
Москва каланыҥ тергеези јылдыҥ ла кочкор айдыҥ 26-чы кӱнине јетире «Ёлочный круговорот» деп акция ӧткӱрет. Каланыҥ кажы ла аймагында јаҥыјылдык чибилерди алар пункттар ачылат.
Чаган айдыҥ 23-чи кӱнине јетире Ярослав зоопаркта «Чибини зоопаркка сыйла» деп акция ӧдӧт. Витамин С ла бай чибиниҥ бӱрлериле койлорды, эчкилерди, тӧӧлӧрди, макактарды ла оноҥдо ӧскӧ тындуларды азырайт. Тындуларга јадарга јымжак болзын деп чибилердиҥ бӱрин вольерлердиҥ ичине јайат. Чибилерди Шевелюха оромдо, 137 темдектӱ турада алат .
Санкт-Петербург ла Ленинград областьта чибилерди «Чибилер, будактар ла тапкайлар» деп акцияла алат[3].
Россияда јаҥыјылдык чибилерди табыштырар аҥылу пункттар ачылат, кезик региондордо чибилерди ооктоп кезеле јаҥы технологияларды тузаланып, ӧскӧ эдимдер эдет. Јаҥыјылдык чибилерди аайлу-башту јайладарга тергеениҥ ле јербойында башкарар органдардыҥ болужы керек — тергеелик јасак эмезе јакаан акчала болушту. Онойдо ок чибилерди јайладарына учурлап, кажы ла јыл фестивальдар ла ӧскӧдӧ мероприятиелер ӧткӱрер керек.
Ајарулар
- ↑ Заготовка новогодних елок на землях лесного фонда вырастет на 5% (22 ноября 2023). Дата обращения: кочкор айдыҥ 2 кӱни, 2024.
- ↑ Анна Медведева. Мульча из хвои: 3 плюса и минуса. AgroXXI.ru (20 января 2023).
- ↑ Ёлку – на переработку. Эковики.ру (23.01.2023). Дата обращения: кочкор айдыҥ 2 кӱни, 2024.
Тайантылар
 | Бу статьяга Рувикиниҥ ӧскӧ статьялары ссылка этпейт. |