Чамалда краевед музей

Чамалда краевед музей
Чамалда краевед музей
	ru/Чемальский краеведческий музей
Ачылган ӧйи	2003
Тема	краеведение
Турган јери	Чамал аймак, Чамал ј., Пчелкинниҥ о., 71 т.
Башкараачы	Е. Н. Ясантес

Чамал јуртта краевед музей (орус. Чемальский краеведческий музей) — Чамал јурттыҥ краевед музейи, 2003 јылда ачылган^[1].

Тӱӱкизи

Чамал јурттыҥ краевед музейи, 1994 јылдаҥ ала А. И. Санниковтыҥ, Н. А. Шмальцтыҥ, И. А. Исаеваныҥ баштаҥкайыла материалдар јуулып, 2003 јылда ачылган^[2].

Музей 1998 јылда культура-тӱӱкилик энчиниҥ методизи Н. А. Шмальцтыҥ баштаҥкайыла ачылган. Је краевед музей деп статусты 2003 јылда алган. Музей ачылган кийнинде оны социально-культурный тӧс јер эдер арга табыла берген.

Музейге улус јуулып, туштажулар ӧткӱрип туратан, мында јуртээлемниҥ культуралык јӱрӱми башталган. Јурт јурукчылар кӧрӱлер ӧткӱрип баштаган. Устар бойыныҥ иштерин база бери экелип кӧргӱзет.

Чамалда музейдиҥ баштапкы јааны Надежда Александровна Шмальц болгон, ол бойыныҥ ӧйинде музей ачар деп шӱӱлте чыгарып, материалдар јууган.

2023 јылда сыгын айда музейдиҥ јаанына Е. Н. Ясантес тургузылган. Елена Николаевнаныҥ профессиязы экономикалык сферанаҥ болгон.

2023 јылда музей ачылганынаҥ бери 25-јылдыгын ӧткӱрген. Кӱчӱрген айдыҥ 8-чи кӱнинде бу юбилейге учурлай Чамалдыҥ культуразыныҥ туразында кӧдӱриҥилӱ туштажу ӧткӧн^[3].

Бу туштажуда краевед музейдиҥ ишчилерине, оны тӧзӧгӧн улуска кӧп јылу уткуул сӧстӧр айдылган. Онойдо ок Чамал аймактыҥ башкараачызыныҥ ордынчызы Л. К. Манатова јуулган улусты байрамла уткыган.

Байрамда бойыныҥ кӱӱлик сувенирлерин: Артем Пикин, Светлана Козионова, Наталья Грипичева, Елена ла Александр Ясантес, Андрей Лебедев сыйлаган. Чамалда кеендиктиҥ школыныҥ «Талисман» деп бирӱгизи (башкараачызы Н. Ю. Яжанкина) «Кадын» деп бијениҥ композициязын кӧргӱскен.

Бу керек-јарак ӧдӱп турарда улайына экранда видеорядта тӱӱкилик јуруктар, краевед музейдиҥ экспозициялары, этнографиялык экспонаттар, јурукчылардыҥ Чамал јери керегинде иштерин кӧргӱскен.

25-јылдыктыҥ юбилейине учурлай Чамал јурттыҥ краевед музейинде Ачык эжиктиҥ кӱни ӧткӧн. Бу кӱнде, кӱчӱрген айдыҥ 8-чи кӱнинде, келген улус акча тӧлӧбӧй кирген. Музейге экскурсияга школдыҥ балдары келип јӱрген, олорло музейдиҥ јааны Елена Николаевна Ясантес кӧп јилбилӱ керектер керегинде куучын ӧткӱрген. Чамал школдыҥ 6"А" класстыҥ ӱренчиктерин экспозицияларла, Чамалдыҥ тӱӱкизиле таныштырган^[4].

Тура

1903 јылда купец Манеев конор тура (заезжий дом) эдерге туткан тураныҥ экинчи кадында музей ачкан. Граждан јууныҥ ӧйинде (1919—1921 јылдарда) турада аҥылу частьтыҥ штабы болгон. Јууныҥ кийнинде мында аптека болгон. 1998 јылда тураны аймакта культураныҥ бӧлӱгине берген.

Экспозициязы

Музейде алдында улустыҥ тудунган алкы-јӧӧжӧзи, айак -казаны, кийими, эдимдери, археологиялык табынтылар бар^[5]. Бу бар эдимдердиҥ аайыла аймактыҥ ар-бӱткени, алтай ла орус этнография керегинде экспозициялар эдилген. Выставочный залда јербойыныҥ јурукчыларыныҥ ла устардыҥ иштери бар. Сувенирный лавка бар, мында аймактыҥ устарыныҥ эдимдерин, јуруктарын, кепке базылган чыгартуларды садып алар арга бар.

Экспозициялардыҥ тоозында граммофон, патефон, катушечный магнитофон бар.

Экинчи кыпта алтай айыл ла орус тура, эки карындаш калыктыҥ тудунган эдимдери — алтай ла орус. Музейде Чамалдыҥ јанында табылган бизонныҥ мӱӱзи, озогы тындулардыҥ сӧӧк-тайагы бар: мамонттыҥ, тӱктӱ носорогтыҥ. Онойдо ок, Туулу Алтайдыҥ јерлеринде казынтылардаҥ табылган, неолит эпоханыҥ таш эдимдери бар. Витриналарда минерологиялык коллекция тургузылган: минералдар ла ороктойдыҥ мраморы.

Ижи

Музей бастыра россий акцияларда туружат: Музейлердиҥ тӱни, Кеендиктиҥ тӱни.

Музейде выставочный ла билим-методикалык иш ӧдӧт^[6].

2015 јылда «Влияние творчества Г. И. Чорос-Гуркина на творчество современных художников Горного Алтая» деп билим-методикалык мероприятие ӧткӧн, мында Г. И. Чорос-Гуркинныҥ музей-усадьбазыныҥ јааны Е. С. Тукуекова ла Чамал аймактыҥ школдорыныҥ краевед музейлериниҥ ишчилери турушкан.

Музей ӱренчиктердиҥ персонал выставкаларын ла Чамалдыҥ кеендик школыныҥ ӱредӱчилериниҥ кӧрӱлерин ӧткӱрет.

Музейде улайына устар мастер-класстар ӧткӱрет.

Ајарулар

↑ Краеведческий музей в селе Чемал (ја. эм.). Историко-архивный путеводитель по Горному Алтаю. Казённое учреждение Республики Алтай «Государственный архив Республики Алтай». Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 23 кӱни, 2023.
↑ Чемальский краеведческий музей (ја. эм.). Культура.РФ. Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 23 кӱни, 2023.
↑ Наталья Капчикаева. У Чемальского музея юбилей! (орус.). Чемальский вестник (16.11.2023). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 26 кӱни, 2013.
↑ Музей никого не оставит равнодушным (орус.). Чемальский вестник (16 кӱчӱрген ай 2023). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 26 кӱни, 2023.
↑ Краеведческий музей в селе Чемал (ја. эм.). По-Сибири (03.04.2015). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 26 кӱни, 2023.
↑ Чемале открылась выставка к 145-летию Г. И. Чорос-Гуркина (орус.). Звезда Алтая (5 тулаан ай 2015). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 26 кӱни, 2023.

[1] Краеведческий музей в селе Чемал (ја. эм.). Историко-архивный путеводитель по Горному Алтаю. Казённое учреждение Республики Алтай «Государственный архив Республики Алтай». Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 23 кӱни, 2023.

[2] Чемальский краеведческий музей (ја. эм.). Культура.РФ. Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 23 кӱни, 2023.

[3] Наталья Капчикаева. У Чемальского музея юбилей! (орус.). Чемальский вестник (16.11.2023). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 26 кӱни, 2013.

[4] Музей никого не оставит равнодушным (орус.). Чемальский вестник (16 кӱчӱрген ай 2023). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 26 кӱни, 2023.

[5] Краеведческий музей в селе Чемал (ја. эм.). По-Сибири (03.04.2015). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 26 кӱни, 2023.

[6] Чемале открылась выставка к 145-летию Г. И. Чорос-Гуркина (орус.). Звезда Алтая (5 тулаан ай 2015). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 26 кӱни, 2023.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]