Таш мешкелер

Таш мешкелер
	Достопримечательность
Таш мешкелер
	Каменные грибы
Ороон	Россия
Местоположение	Алтай Республика

Таш мешкелер (Ак-Курум — «белая осыпь», орус. Каменные грибы Алтая) — уникал геоморфологический кайа-останцы мешке бӱдӱмдӱ, Аккурум ӧзӧктӧ Улаган аймакта, Алтай Республика. Олор Туулу Алтайдыҥ ар-бӱткендик јаан кереези.

Географиялык темдектери

Таш мешкелер Карасу кызык ӧзӧктӧ, Чолышман сууныҥ оҥ јарадында, Алтын Кӧлгӧ кирген јердеҥ 15 километр кире јерде^[1]. Кырдыҥ эдегинде Чолышман ӧзӧктӧ, Кату-Јарык ла Алтын Кӧлдиҥ ортозында.

Геологиялык бӱдӱми

Бӱткен механизмы

Таш мешкелер саҥ-башка бӱдӱмдӱ рельеф, денудации (кезектей јунулганы) тӱҥей эмес кырдыҥ породалары. Кату јаан таш порода аҥылу зонтик болот тӧзине. Айландыра јымжак порода јутка-јаҥмырга јунулган, тӧзи узак јылдарга ӧскӧн.

Почваныҥ породалары тӱҥей эмес структуралу — бир участокто јымзак черет порода ла кату гранит. Јаҥмырга, салкынга јымжак породалар тӱрген бызылат, катузы артат.

Геологиялык айалгалар

«Мешкелердиҥ» бӧрӱги кату плиталардыҥ конгломерадынаҥ, мешкениҥ «буттары» — эмеш јымжак породанаҥ, олор суунаҥ, салкыннаҥ тӱрген бызылган. Почва той балкаш ла сай таштаҥтаҥ болзо, кӱйгекте кату ла јаҥмырда кату. Чыкта јымжап, јер кыймыктайт, бызылат, кезигин ургун јаҥмыр агызып апарат.

Динамикалык темдектери

Мешкелердиҥ аҥылузы неде дезе, олор араайынаҥ тӧмӧн јылат. Бу ар-бӱткенниҥ кайкамчылу кереес бӱдерге, канча-канча јӱс јылдар ӧткӧн, процесс токтобойт — јаҥы объекттер табылат, је бызылыш табынча база ӧдӧт.

Морфологиялык темдектери

Кеми

Мешкелердиҥ бийиги 7 метрге једет, «шляпказыныҥ» диаметры — 2 метр, јооны — 0,5 метр. Будыныҥ («ножка») јооны 1-1,5 метр кечире. Мешкечектердиҥ («грибочки») кичинектериниҥ бийиги 1-2 метр.

Турганы

Мешкелер јаан эмес группаларла сууга тӧмӧндӧп јылып бараткан. Грибницаларда кичинектери де, јаандары да «ӧзӧт».

Тӱӱкилик кыймыгу

Документтелген бызылыш

XIX чактыҥ учында јаан деген мешкелердиҥ бирӱзи бызылган — оныҥ шляпказы ӧскӧлӧриниҥ ортозына учында тӱжет. Бир канча јаан эмес мешкелер бойыныҥ шляпкаларын 2003 јылда јерсилкиништеҥ улам јылыйткан.

Билимчилердиҥ озолодо айтканы

Геологтор ортодо шӱӱлте бар, кайдаҥ билер, бистиҥ баркыларыс олорды качан да кӧрбӧс. Эмдиги ӧйдиҥ билимчилери бодоштырат, олор удабас — 30-50 јылдаҥ бызылып калар.

Корулу статус

1960 јылдаҥ ала бу јер тергеелик ар-бӱткенниҥ кереестери болуп јат, 1980 јылдаҥ ала — корулу ӧзӧк^[1]Каменные грибы (ја. эм.). Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 30 кӱни, 2025.</ref>. Таш мешкелер Алтай Республиканыҥ ар-бӱткендик кереестери деп статус алган, олорды тергее корулайт.

Культуралык учуры

Јербойыныҥ кеп куучындары

Алтайлар бу јерди Ак-Корум (белая осыпь) деп айдат. Олордыҥ айдыжыла, качан бастыра мешкелер бызылза, чактыҥ ак-јарыктыҥ учы болор. Јебрен соојында баштапы кижи, кӧп јылдар кайра, јер ӱстине келерде, бу кайкамчылу мешкелерди отургыскан.

Туризм

Маршрут

Чуйдыҥ трагыла Акташ јуртка једер (трасса Р-256, 580 км Јаш-Туранаҥ). Оноҥ ары Улаганныҥ трагыла, Улаганныҥ ла Кату-Јарыктыҥ боочыларын ажар. Грунт јолло Чолышман сууныҥ сол јарадыла барза, бинокльла бу таш мешкелерди кӧрӧр арга бар. Олорго јууктада једерге, сууны кемелӱ кечип, 4 километр јерди ӧрӧ јойу орык јолло ӧдӧр.

Турист инфраструктура

«Каменные грибы» деп кемпингке једип, кӧӧлӱкти артырар, амыраар эмезе конор. Мында ол јаратка кемеле кечер. Јол кӱч эмес, је айыр болор (120 метр кире).

Фотојуруктарга тӱжери

Јакшы јуруктар эдерге экскурсияга таҥ эртен тура барар керек. Таш «мешкелер» кере тӱжине кырдыҥ кӧлӧткӧзинде туратан учун фотолордо јакшы чыкпайт. Чтобы получились хорошие Јакшы јуруктар согорго, ары эртен тура 7 сааттаҥ орой болбос учурлу.

Таш мешкелер

Тӱҥей јерлер

Рельефте мешкелерге тӱҥей таштар Крым ла Уралда база туштайт, је олордыҥ таш породалары ла ар-бӱткен образованиелери башкаланат. Мешкелер ошкош кайа-останцыларды Кавказта, Крымда, Уралда, США-да ла Италияда бар.

Ајарулар

↑ ¹ ² Каменные грибы в Горном Алтае (ја. эм.). Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 30 кӱни, 2025.

Литература

Геоморфология Горного Алтая / под ред. А.Н. Рудого. — Томск: Изд-во Том. ун-та, 2010.
Природные достопримечательности Алтая / сост. В.А. Селиверстов. — Горно-Алтайск, 2015.

Тайантылар

[сибалт-1] ¹ ² Каменные грибы в Горном Алтае (ја. эм.). Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 30 кӱни, 2025.

[1]