Россияныҥ Президентиниҥ сӱр-темдектери
Президенттиҥ јаҥыныҥ сӱр-темдектери (орус. Символы президентской власти) — Россия Федерацияныҥ президентиниҥ јаҥыныҥ окылу сӱр-темдектериниҥ эдимдери.
Президент јаҥыныҥ сӱр-темдектери Россия Федерацияныҥ президентиниҥ инаугурациязы болор тушта ла кажы ла кӱн тузаланар. Россия Федерацияныҥ президентиниҥ јаҥыныҥ сӱр-темдектери:
- Россия Федерацияныҥ президентиниҥ штандарты ла маанызы;
- Россия Федерацияныҥ президентиниҥ аҥылу Темдеги.
Штандарт ла президенттиҥ темдеги јаҥы талдалган президент јамызына турар процедура тушта, черт сӧзиниҥ кийнинде, Конституцияныҥ аҥылу экземпляры ла кожо штандарт ла президенттиҥ темдегин алат.
Тӱӱкизи
1991 јылдыҥ кичӱ изӱ айыныҥ 27-чи кӱниниҥ РСФСР-диҥ Јасагыла 7-чи статьяла орус. «О вступлении в должность Президента РСФСР»[1] айдылган, РСФСР-дыҥ президенти РСФСР-дыҥ кебедели јуралган, «Президент РСФСР» деп бичиктӱ тегерик печатту; ол ло јасактыҥ ст. 9 айдылган, РСФСР-дыҥ Президентиниҥ ле вице-президенттиҥ окылу болор јеринде Тергеелик РСФСР-дыҥ маанызы кӧдӱрилер. Президенттиҥ јаҥыныҥ сӱр-темдеги деп ол ӧйдӧ айдылбаган.
Бу јасакты токтоткон кийнинеҥ[2] Россия Федерацияныҥ президентиниҥ јакааныла Россия Федерацияныҥ президентиниҥ окылу сӱр-темдектери айдылган. Сӱр-темдектердиҥ бирӱзи аҥылу конституцияныҥ экземпляры бу статустаҥ айрылган.
1991 јылда јаан изӱ айдыҥ 10-чы кӱнинде инаугурация болор ӧйдӧ особый штандарт тузаланган[3][4], кызыл бӧс, айландыра алтын чачакла кајылаган, ортозында РСФСР-дыҥ кебедели, кебеделдиҥ ӱстинде — алтын букваларла республиканыҥ ады бичилген[5]. Бу штандарт окылу айдылбаган.
Катерде президенттиҥ маанызы парад ӧйинде, СПб., 2020 јыл.
Президенттиҥ штандартыныҥ копиязы Aurus Senat Limousine (41231SB) деп кӧӧликте.
Россия Федерацияныҥ президентиниҥ штандарты
Россия Федерацияныҥ президентиниҥ штандарты (мааны) — 1996 јылда куран айдыҥ 5-чи кӱнине јетире Россия Федерациияныҥ президентиниҥ јаҥыныҥ тӧс сӱр-темдеги болгон, Россияныҥ президентиниҥ јакааныла № 319 1994 јылдыҥ кочкор айыныҥ 15-чи кунинде «Россия Федерацияныҥ президентиниҥ штандарты (мааны)» керегинде[6]. Штандарттыҥ дизайныныҥ авторы — јурукчы Евгений Ухналёв. Россия Федерацияныҥ президентиниҥ Штандарты тӧрт толыкту бӧс, ӱч тӱҥей горизонтал ӱзӱктеҥ турат: ӱсти — ак, ортозы — кӧк лӧ алды — кызыл ӧҥдӱ. Ортозында — алтын јуралган, Россия Федерацияныҥ тергеелик кебедели. Бӧс алтын чачакла кајылаган.
Штандарттыҥ сабында мӧҥӱн скоба, ондо Россия Федерацияныҥ президентиниҥ ады-јолы ла бийик јамыда турган ӧйи бичилген. Штандарттыҥ сабыныҥ бажында сӱӱрӱ темир, јыданыҥ бажына тӱҥей.
Штандарттыҥ оригиналы Россия Федерацияныҥ президентиниҥ резиденциязында, Россия Федерацияныҥ тӧс калазында — Москвада, Кремльде, Сенатский ӧргӧӧдӧ иштеер кабинетте турат. Россия Федерацияныҥ јаҥы тудулган президенти јамызына турар тушта штандарттыҥ оригиналы тергеениҥ башчызыныҥ јанында.
Штандарттыҥ экинчи бӱдӱми Москвада, Россия Федерацияныҥ президентиниҥ резиденциязыныҥ флагштогында кӧдӱрилет, ӧскӧ резиденцияларда Россия Федерацияныҥ президенти ондо болзо, Россия Федерацияныҥ президентиниҥ кӧӧликтеринде тургузылат ла кӧдӱрилет.
Россия Федерацияныҥ президентиниҥ Темдеги
Россия Федерацияныҥ президентиниҥ темдеги — Россия Федерацияда президенттиҥ јаҥыныҥ Сӱр-темдеги: Темдектеҥ ле илјирмеде Темдектеҥ турат.
1996 јылда куран айдыҥ 5-чи кӱнинде № 1138 Россияныҥ президентиниҥ јакааныла тургузылган. Сӱр-темдектиҥ јартамалы Россия Федерацияныҥ президентиниҥ јакаанында айдылган 1999 јылда јаан изӱ айдыҥ 27-чи кӱнинде № 906 орус. «Об утверждении описания символа президентской власти — Знака президента Российской Федерации»[7].
Тергеениҥ кайралы эмес, Георгиевский залда, Јаан Кремльдыҥ ӧргӧӧзинде кайралдардыҥ ортозында кӧмзӧӧдӧ јадат.
Темдек «Тӧрӧлиниҥ алдына једимдери учун» I-чи тектелӱ орденниҥ символикалык экинчи бӱдӱми болот, алтыннаҥ эдилген учтары тӱҥей крест, учтары јаар јалбайа берген, јӱс јанынаҥ рубинле калайлап салган. Кресттиҥ бир учынаҥ бир учына — 60 мм. Кресттин кырларында — чичке тосток рант. Кресттиҥ јӱс јанында ортозында — Россия Федерацияныҥ кебеделиниҥ салынган јуругы. Кресттиҥ бир келтейиниҥ ортозында — тегерик медальон, кырыла айландыра — девиз: орус. «Польза, честь и слава» бичилген. Медальонныҥ ортозында — эдилген ӧйи — 1994 јыл. Медальонныҥ алты јанында — лавровый агаштыҥ сабыныҥ јуругы. Темдек лавровый агаштыҥ саптарынаҥ эдилген венок Темдектиҥ илјирмезиле биригет.
Темдек алтыннаҥ, мӧҥӱннеҥ ле калайдаҥ эдилген, 17 бӧлӱктеҥ турат, 9 бӧлӱгинде — Россия Федерацияныҥ тергеелик кебеделиниҥ јуругы, 8 бӧлӱгинде — тегерик Розетка (декор) девизту: орус. «Польза, честь и слава». Темдектиҥ илјирмезиниҥ бӧлӱгтериниҥ кийни јанында ак калай, ондо алтын таныктарлала кажы ла Россия Федерацияныҥ президентиниҥ ады јолын, ӧбӧкозин, кандый ӧйдӧ јамыга турганын бичип салган. Президент эки катап тудулган болзо, эки илјирмениҥ бӧлӱгине бичилет.
Россия Федерацияныҥ президентиниҥ темдегин тузаланарыныҥ аайы тергеелик протоколдо айдылган. Бир катап президенттиҥ Темдеги Борис Ельцинге салынган, 1996 јылда президенттиҥ јамызына туруп јадарда, Совет Федерацияныҥ председатели Егор Строев. 1999 јылда јаҥар айдыҥ 31-чи кӱнинде Б. Н. Ельцин Темдекти Владимир Путинге кабинединде берген, бойыныҥ јамызын табыштырар тушта[8]. Президенттиҥ Темдеги ӧскӧ церемонияларда, черт сӧзин берип јаткан тушта президенттиҥ сол колынаҥ трибуналар јаар јанында болот. Јаҥды берип јаткан церемонияда, барып јаткан президент бойыныҥ айткан сӧстӧринде Темдекти берип јатканын база айдат, јаҥныҥ Темдеги деп. Кийнинеҥ, Россия президентиниҥ Аҥылу Темдегин тургускан.
Россия Федерацияныҥ Конституциязыныҥ аҥылу экземпляры
Россия Федерацияныҥ Конституциязыныҥ аҥылу экземпляры аҥылу бир экземпляр, окылу Россия Федерацияныҥ Конституциязыныҥ тексти 1993 јылдыҥ, келескенниҥ (варан) терезинеҥ эдилген кызыл ӧҥдӱ, кадарыныҥ тыштында салынган мӧҥӱн Россия Федерацияныҥ Тергеелик кебедели ле «Россия Федерацияныҥ Конституциязы» деп алтынла бичиген. Конституцияныҥ аҥылу экземпляры Россияныҥ президентиниҥ Библиотеказында (Москвада Кремльде Сенат ӧргӧӧдӧ тӱндӱк-кӱнчыгыш бӧлӱгинде ӱчинчи каттыҥ ротондазында) јадат. Библиотеканаҥ јаҥыс Россия Федерацияныҥ президенти јамына туруп јатса (инаугурацияда) чыгарат.
Россия Федерацияныҥ Конституциязыныҥ аҥылу экземпляры 1996 јылда эдилген, Б. Н. Ельцинниҥ экинчи катап президент јамына турар тушта, президенттиҥ јакааны чыккан № 1138 1996 јылда куран айдыҥ 5-чи кӱнинде орус. «Об официальных символах президентской власти и их использовании при вступлении в должность вновь избранного президента Российской Федерации»[9]. Бу акттыҥ тӧзӧлгӧзи Россия Федерацияныҥ Конституциязыныҥ текстин черт сӧс айдарына, аҥылу издание, бир экземплярда эдилген, ӱч окылу президенттиҥ јаҥыныҥ сӱр-темдектердиҥ бирӱзиниҥ статузын алган, барып јаткан президент, јаҥы јамыга туруп јаткан президентке черт сӧзин айткан кийнинеҥ берет.
Президент јаҥыныҥ сӱр-темдегиниҥ јурамалы окылу јӧптӧлбӧгӧн.
2000 јылда [[кӱӱк ажин удурумга бӱдӱрген — (председатель Правительства Российской Федерации) В. В. Путин јакаан № 832 2000 јылда кӱӱк айдыҥ 6-чы кӱнинде орус. «О внесении изменений и дополнения в некоторые указы президента Российской Федерации»[10]1996 јылда куран айдыҥ 5-чи кӱнинде президенттиҥ регалиялары керегинде чыгарган јакаанды токтоткон. Оныҥ кийнинеҥ Конституцияныҥ аҥылу экземплярыныҥ тексти окылу статузын јылыйткан, эмди оны јаҥжыккан ла аайынча тузаланат, (шак ла бу аҥылу экземплярла В. В. Путин 2000, 2004, 2012, 2018 јылдарда ла Д. А. Медведев 2008 јылдарда чертенген).
Владимир Путин инаугурацияда чертенген сӧзин айдып, оҥ колын Конституцияныҥ аҥылу экземплярына салган, сол колыныҥ јанында президенттиҥ Темдеги
Президентский полктыҥ солдаттары Конституцияныҥ аҥылу экземплярын ла президенттиҥ Темдегин Путинниҥ инаугурациязында экелип јатканы, 2012 јыл кӱӱк айдыҥ 7-чи кӱни
Окылу эмес штандарт, инаугурация церемонияда тузаланган 1991 јылда јаан изӱ айдыҥ 10-чы кӱнинде
.svg.png)
Онойдо ок кӧр
Ајарулар
- ↑ РСФСР-дыҥ 1991 јылда кичӱ изӱ айдыҥ 27-чи кӱнинде јасагында «О вступлении в должность Президента РСФСР Архивная копия от 13 јаан изӱ ай 2010 на Wayback Machine» // Ведомости Съезда народных депутатов РСФСР и Верховного Совета РСФСР. — 1991. — № 26. — ст. 880
- ↑ Приложение № 2 к Указу Президента Российской Федерации от 24 декабря 1993 года № 2288 «О мерах по приведению законодательства Российской Федерации в соответствие с Конституцией Российской Федерации» // Российская газета. — 19 января 1994 года.
- ↑ Борис Ельцин, первый президент РСФСР | Библиотека изображений «РИА Новости»
- ↑ Вступление в должность Президента РСФСР Ельцина | Библиотека изображений «РИА Новости»
- ↑ «Парламентская газета» разыскала последнее Знамя РСФСР. Дата обращения: јаҥар айдыҥ 12 кӱни, 2018. Архивировано јаҥар айдыҥ 10 кӱни, 2018 јыл.
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 15.02.1994 г. № 319. Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 3 кӱни, 2020. Архивировано јаан изӱ айдыҥ 3 кӱни, 2020 јыл.
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 27.07.1999 г. № 906. Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 3 кӱни, 2020. Архивировано јаан изӱ айдыҥ 3 кӱни, 2020 јыл.
- ↑ В Кремле прошла процедура передачи дел Бориса Ельцина исполняющему обязанности Президента (орус.). Президент России. Дата обращения: кӱӱк айдыҥ 11 кӱни, 2018. Архивировано кӱӱк айдыҥ 9 кӱни, 2018 јыл.
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 05.08.1996 г. № 1138. Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 3 кӱни, 2020. Архивировано јаан изӱ айдыҥ 3 кӱни, 2020 јыл.
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 06.05.2000 г. № 832. Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 3 кӱни, 2020. Архивировано јаан изӱ айдыҥ 3 кӱни, 2020 јыл.