Оймон ӧзӧктиҥ тӱӱкизиниҥ музейи

Оймон ӧзӧктиҥ тӱӱкизиниҥ музейи
орус. *Музей истории и культуры Уймонской долины*
Оймон ӧзӧктиҥ тӱӱкизиниҥ музейи; орус. Музей истории и культуры Уймонской долины
	; Тура-музей
Тӧзӧлгӧн ӧйи	2008 јыл
Ачылган ӧйи	2008
Тӧзӧгӧн	Раиса Павловна Кучуганова
Тема	јаржак јаҥ[d]
Турган јери	Ӱстӱги Оймон јурт, Кӧксу-Оозы аймак, Алтай Республика
Адрези	Ӱстӱги Оймон јурт, Набережный ором, 14
Сайт	музейуймон.рф

Оймон ӧзӧктиҥ тӱӱкизиниҥ музейи (орус. Музей истории и культуры Уймонской долины) — культураныҥ муниципал учреждениези, Ӱстӱги Оймон јуртта Кӧксу-Оозы аймакта Алтай Республикада иштейт. Музей Оймон ӧзӧктӧ јаткан орус кӧчкӱн јаржактардыҥ (старообрядчество) культуразы ла чӱм-јаҥдарын чеберлеп артырар амадулу ачылган.

Тӧзӧлгӧн тӱӱкизи

Музей 1970-чи јылдарда тӧзӧлгӧн, баштап школдо этнографиялык музей болгон, оны Россия нерелӱ ӱредӱчизи Раиса Павловна Кучуганова тӧзӧгӧн. 1973—1974 јылдарда Ӱстӱги Оймонныҥ школында аҥылу јазалдарлу класс ачылган, ондо јаржактардыҥ материальный культуразыныҥ баштапкы экспонаттары јуулган^[1].

1996 јылда јурт совет муниципальную энчи эдип XIX чактыҥ озогы старообрядческий тура-связь садып алган, ол тушта тура тудулганынаҥ бери 150 јыл кире јыл ӧткӧн болгон. Р. П. Кучуганованыҥ баштаҥкайыла бу тураны музейге берген^[2]. 2008 јылда музей муниципал учреждение деп статус ла окылу атла адаткан Оймон ӧзӧктиҥ тӱӱкизи ле културазыныҥ музейи («Музей истории и культуры Уймонской долины»)^[3].

Тура-музей
Алтайда јаржактардыҥ Ӱстӱги Оймон јурты

Кӧмзӧзи ле экспозиция

Музейдиҥ коллекциязында 500 артык экспонаттар орус јаржактардыҥ тӱӱкизинеҥ, тудунар-кабынар эдимдери јуулган^[4]. Экспозиция чын ла старообрядческий турада, ичинде кыптары, горница ла соок сенек.

Тӧс экспонаттары:

Орус печке ле агаш лавкалар
Колло эткен озогы сундук-кайырчактар
Старообрядческий кийим
Чанактыҥ бажына ла дугага тагар озогы кӱзӱҥилердиҥ оллекциязы
Декоративно-прикладной кеендиктиҥ эдимдери
Агашта јуруктар, озогы јаҥжыккан узанышла
Тудунар-кабынар эдимдер ле ремесленный јепселдер^[4]

Музейде старообрядчествоныҥ тӱӱкизи керегинде элбеде јуулган литература, онойдо ок јурттыҥ тӱӱкизи керегинде кӱчкӱн јаржактардыҥ эске алыныштары^[4].

Оймон ӧзӧктиҥ тӱӱкизиниҥ музейиниҥ экспозициязы

Билим ле таркадар иш

Музейдиҥ айылузы келген улусла иштеери. Экскурсияны Раиса Павловна Кучуганова бойы ӧткӱрет, ол Оймон ӧзӧктиҥ улузы керегинде тургун јаржактарды ӧткӧнип, олордыҥ манеразыла куучындайт^[5].

Кучуганова Р. П. 40 јылдыҥ туркунына фольклор, кеп куучындар (притчи), соојындар (легенды), кеп сӧстӧр (пословицы) ӧзӧктӧ узак јуртагандардыҥ эске куучындарын јууган. Бу иштиҥ турултазы кӧп тоолу бичиктер, оны музейде садып јат^[6].

«Мен айлымда да немелерди музейде чилеп чеберлебейдим. Биске бу бастыразы баалу. Кажы ла неме, кажы ла сӧс – тегин неме эмес, сӧсти де чеберлейдим… Бу бастыра культурала тудуш, бичилгени меге бастыра агару» — деп, Раиса Павловна Кучуганова айдат. Оймон ӧзӧктӧ тӱӱки ле культураныҥ музейи јаҥыс ла артефакттар јуур јер эмес, бу тирӱ уникал тӧс јер алтайда јаржактардыҥ культуралык энчизин чеберлеп јаш ӱйеге, келген улуска ӱлеери.

Учуры ла јарлузы

Оймон ӧзӧктиҥ тӱӱкизи ле культуразыныҥ музейи Алтайда старообрядческий культураны шиҥдеер ле корулаар тӧс јер. Ыраак јерде јатканы, этникалык аалгаланганы, Оймон ӧзӧктиҥ улузы байлык культурразын чеберлеп аларына јарамыкту болгон. Арткан энчизи: пословицы, поговорки, притчи, легенды, заговоры, молитвы, духовные стихи^[7].

Музейге бстыра Россиянаҥ улус келет, ӧскӧ ороондордоҥ база. Кӧп айылчылар музейдиҥ аҥылу атмосферазы ла Раиса Павловнаныҥ јилбилӱ куучынын темдектейт^[8].

Једетен јолы

Горно-Алтайсктаҥ ала Ӱстӱги Оймонго јетире 340 км, јуртка баштапкы сол јанына бурылчыкта эбиреле тӧс оромло барып Набережныйй оромло 1,1 километр ӧдӧр. Музей оромныҥ сол јанында.

Ајарулар

↑ Музей Уймонской долины (старообрядчества) (ја. эм.). Алтай Туристский. Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 23 кӱни, 2025.
↑ Музей старообрядчества, истории и культуры Уймонской долины (ја. эм.). Туристка.ру. Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 23 кӱни, 2025.
↑ Музей истории и культуры Уймонской долины (ја. эм.). Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 23 кӱни, 2025.
↑ ¹ ² ³ Музей Уймонской долины (старообрядчества) (ја. эм.). Алтай Туристский. Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 23 кӱни, 2025.
↑ Музей старообрядчества, истории и культуры Уймонской долины (ја. эм.). Туристка.ру. Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 23 кӱни, 2025.
↑ Кучуганова Раиса Павловна (ја. эм.). Издательство АРТА. Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 23 кӱни, 2025.
↑ Музей истории и культуры Уймонской долины (ја. эм.). Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 23 кӱни, 2025.
↑ Музей истории и культуры Уймонской долины (ја. эм.). Культура.РФ. Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 23 кӱни, 2025.

Литература

Кучуганова Р. П. «Есть Бог да добры люди» — Новосибирск: Издательство АРТА
Кучуганова Р. П. Материалы по истории и культуре старообрядцев Уймонской долины

Тайантылар

[1] Музей Уймонской долины (старообрядчества) (ја. эм.). Алтай Туристский. Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 23 кӱни, 2025.

[2] Музей старообрядчества, истории и культуры Уймонской долины (ја. эм.). Туристка.ру. Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 23 кӱни, 2025.

[3] Музей истории и культуры Уймонской долины (ја. эм.). Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 23 кӱни, 2025.

[vtourisme-4] ¹ ² ³ Музей Уймонской долины (старообрядчества) (ја. эм.). Алтай Туристский. Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 23 кӱни, 2025.

[5] Музей старообрядчества, истории и культуры Уймонской долины (ја. эм.). Туристка.ру. Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 23 кӱни, 2025.

[6] Кучуганова Раиса Павловна (ја. эм.). Издательство АРТА. Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 23 кӱни, 2025.

[7] Музей истории и культуры Уймонской долины (ја. эм.). Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 23 кӱни, 2025.

[8] Музей истории и культуры Уймонской долины (ја. эм.). Культура.РФ. Дата обращения: јаан изӱ айдыҥ 23 кӱни, 2025.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]