Каракабактыҥ кӧлдӧри
| Каракабактыҥ кӧлдӧри | |
|---|---|
 | |
| Тӧс информация | |
| Кӧлдӧрдиҥ тоозы | 5 |
| Јаткан јери | |
| 50°10′59″ с. ш. 87°29′54″ в. д.HGЯO | |
| Ороон |
|
| РФ субъекти | Алтай Республика |
Каракабактыҥ кӧлдӧри (орус. Каракабакские озёра) — бийик кырларда бир бӧлӱк кӧлдӧр, Россия, Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында. Тӱндӱк-Чуйдыҥ сындарынаҥ тӱндӱктей 2300—2500 метр, Каракабак деп сууныҥ бажында, Маашей деп сууныҥ ӧзӧгинде турат. Каракабактыҥ кӧлдӧрине једерге кӱч, оныҥ учун ары кӧп улус барбайт.
Этимологиязы
Кара-Кабак — кара кабак деп сӧстӧҥ келген, "кара" -"черная" + "кабак"- бровь"[1].
О.Т. Молчанованыҥ сӧслигиле "кабак" деп тӱштӱк алтайлардыҥ айтканыла узун чӧйбӧк бийик јерде јараттары јатыра, бажында тӱс тӧҥ јер, кӧлдиҥ бийикте узуны, тӧс јердиҥ узунынаҥ бир ле эмешке кыска[2].
Јурамалы
Каракабактыҥ кӧлдӧри улай-телей тӱшкен јаан эмес беш кӧл, јараттары кайыр таштарлу, кезик јерде келтейинде јажыл меес.
Кӧлдӧрдиҥ суузы јай да ӧйдӧ сӱрекей соок. Моренный бӱдӱмдӱ кӧлдӧр[к. 1], олор капчал кобыларда болот. Кӧлдиҥ тӱби таштарлу. Сууныҥ ӧҥи бир кӱнде канча катап солынат, кезикте јарык чаҥкыр ӧҥдӱ, кезикте кӧк чаҥкыр ӧҥдӱ турат.
Климат соок, эҥирде кӱн ажа берзе тыҥ соойт. Кӧлдӧрди айландыра ӧлӧҥдӧр ӧзӧт, бир эмеш агаштар база бар[3].
Бийик кырларда ар-бӱткен озогы бойы, ого цивилизация јетпеген. Оныҥ учун Алтай туристтерге кату јер деп билдирет.
Кӧлдӧр јазап шиҥделбеген. 2025 јылдыҥ чаган айына јетире кӧлдӧр Государстволык сууныҥ реестры (ГСР) ла географиялык аттардыҥ тергеелик каталогына кийдирилбеген.
Туризм
Јойу једер јол
Јойу маршрут Чибит јурттаҥ башталат, Чибитке јетире Чуйдыҥ трагыла кӧӧлӱктӱ једер арга бар. Горно-Алтайск — Чибит 350 км, талай кемјӱзинеҥ 1170 метрге бийик[4].
Јойу барар маршрут — ол орык јолдор. Јойу маршрут Чибиттеҥ башталат, ол тегин јол эмес: кайыр бийик ӧрӧ чыгар ла ойто тӱжер јолдор, суулар ла суучактар кечире кечӱлер, суу кечире тоормошторло кечери, тайкылчак таштар ла тазылдарла кечери, онойдо ок балкашту јол. Бу орык јолдорло туристтер кӧлдӧргӧ јетире јойу барат[3]. Јойу барар јолдыҥ узуны 18-20 км, бу јолды эки кӱнге ӧдӧт. Каракабактыҥ кӧлдӧрине јойу једерге, кижиниҥ су-кадыгы бек болор керек — орык јол кату кайыр кырдыҥ ӧрӧ чыгара барат, талай кемјӱзинеҥ 1000 метрге бийик.
Јол эки бӧлӱкке бӧлинет.
- Маршрут Чибит јурттаҥ Чуйдыҥ суузынаҥ башталат. Чибиттеҥ Оройдо кӱрге јетире: 5-6 км — јолдыҥ эмеш јеҥил бӧлӱги. Оноҥ јол Чуйдыҥ суузыныҥ ӧрӧ барат, Чуй ла Маашей суу биригип турган јерге јетире.
- Оройдо кӱрдеҥ ала Каракабактыҥ кӧлдӧрине јетире 13 км — јолдыҥ бу бӧлигин ӧдӧргӧ кӱч.
Чуйдыҥ суузын Оройдыҥ тудунар эдимел јок кӱриле кечер керек. Кӱрдиҥ алдында чакпынду суу ла Маашайдыҥ кӱч категориялу 5-6 каскады. Оноҥ ары ӧзӧктиҥ ичиле бийиктеп чыгат, Маашей суу ла Каракабактыҥ суучактары бирикенине јетире. Јол там ла бийиктеп, Каракабактыҥ суучактарыла ӧрӧ барат.
Баштапкы кӧл талай кемјӱзинеҥ 2300—2500 метрге бийик турат. Каракабактыҥ экинчи кӧлин кӧрӧргӧ 30 метрге бийиктей чыгара базар керек, орык јолдыҥ узуны 1 км. Ӱчинчи кӧл экинчи кӧлдӧҥ ыраак јок турат[3].
Оройдыҥ тудунар эдимел јок кӱри
Оройдо Чуй кечире кӱр
Чуй суула (алдында) ла Маашей суу (ӱстинде) бирикени
Каракабактыҥ кӧлдӧриниҥ бирӱзи
Каракабактыҥ кӧлдӧрине походко барары
Кезикте туристтер Шабыланыҥ кӧлдӧрине барып јадала, мында Каракабактыҥ кӧлдӧриниҥ јанында туруп одуланат.
Ајарулар
- Комментарийлер
- ↑ Моренный бӱдӱмдӱ кӧлдӧр — ол мӧҥкӱлер кайыларда табылган кӧлдӧр
- Источниктер
- ↑ Топонимика Республики Алтай книга 9. Улаганский район стр.162
- ↑ Молчанова О. Т. Топонимический словарь Горного Алтая / А.Т. Тыбыкова. — Горно-Алтайск: Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва, 1979. — 397 с.
- ↑ 1 2 3 Каракабакские озера Алтая / Как добраться, поход к озерам
- ↑ Чибит
Тайантылар
- Алтай, август 2023 (Каракабак, Шавлинские озера) :: Отчёты и рассказы :: Пешие походы :: Алтай :: Библиотека :: Ветер Перемен
- Орнитологические наблюдения на Алтае
 | Бу статьяга Рувикиниҥ ӧскӧ статьялары ссылка этпейт. |