Јаҥыјылдык кеп-кийим

Јаҥыјылдык кеп-кийим (орус. Нового́дние костю́мы) — байрамдык кийимдер ле јарангуштар кийеле Јаҥы јылды уткыыр, анайда ок байрамныҥ алдында ӧдӱп турган јаҥыјылдык утренниктер ле корпоративтерге барар. Бу јараш кийим кийип ле јарангуштар эдинер јаҥжыгу озогы ӧйдӧҥ келген, ол тушта улус јаранала карнавалга, бал-маскарадка барып байрамдап туратан.

Тӱӱки

Узак ӧйдиҥ туркунына бу карнавал кийим Јаҥы јылдыҥ јаҥжыгузына кирбеген^[1].

Мындый байрамга јараш кийим кийер јаҥжыгу Јебрен Вавилондо ло Јебрен Римде, Шотландияда болгон. Эмеш ӧйлӧр ӧткӧн кийнинде, нени байрамныҥ алдында эдериҥ, кандый кийимдӱ Јаҥы јылды уткыырыҥ — келер јыл андый болор деп айдыжатан, оныҥ учун улус эҥ јакшы, јараш кийимин кийип, јарангуштарын эдинип, байрамныҥ алдында јакшы керектер эдерге албаданатан^[2].

Јӱзӱн-башкаа јараш кийимдер, јӱзине амадайлар кийери Европада Венециан карнавалдаҥ башталып таркаган^[3].

Соок Таадак ла Каркызычак

Россияда

Русьта алдынаҥ бери улус амадай кийип јӱзин јажырар болгон. Анайып кандый бир чӱм-јаҥ ӧткӱрзе танытпаска јӱзин бӧктӧп туратан^[1].

Балдардыҥ јаҥыјылдык кийими

Россияда јараш кийим кийеле байрамдаары Петр I кааныҥ ӧйинде таркаган. 1721 јылда Санкт-Петербургта Тӱндӱк јуу божогонына учурлай баштапкы катап тышкары маскарад ӧткӱрген, байрамныҥ ээжизин каан бойы тургускан.

1722 јылда чаган айда Ништадт амыр јӧптӧжӱ тургусканына учурлай карнавал Москвада: каланыҥ оромдорыла 60 чанак јеккен ле керепке тӱҥей эдип јарандырып салган абралу аттар ӧткӧн. Кезик улус Дионистиҥ, Нептунныҥ, голланд матростордыҥ кеп кийимин кийип јаранган. Айылчылар «маска-домино» кийип, јӱзиниҥ ӱсти јанын бӧктӧгилеген^[4].

Василий Суриков. «1722 јылда Москваныҥ оромдорында јаан маскарадта Петра I ле князь-кесарь И. Ф. Ромодановский туружат». 1900 јыл

Екатерина II Јаҥы јылдыҥ алдында маскарадтар ӧткӱрип баштаган^[4]. Онойдо ок јарлу Арлекинниҥ, Пьероныҥ, Коломбинаныҥ кийимдерин кийип јаранган^[5].

XIX чакта кышкы маскарадтар јаҥар айдыҥ учынаҥ ала Масленицага јетире ӧдӧтӧн. Чактыҥ бажында ла орто чакта јаткан рыцарьлардыҥ, монахинялардыҥ, француз королевалардыҥ кийимин кийетен. Чактыҥ ортозына јууктай кыдаттардыҥ кийими јарлу боло берген. Чактыҥ учы јаар барокконыҥ, Јебрен Египеттиҥ маскарад кийимдерин кийген. Александр III каанныҥ ӧйинде орус тӱӱкилик байрамдар таркаган^[5].

Борис Кустодиев. «Балдар маскарад кийимдерлӱ». 1909 јыл

XIX чакта Христостыҥ чыккан кӱни деп байрамныҥ алдында балдардарга утренниктер ӧткӱрер јаҥжыгу башталган. Кызычактарга «Нива» журналдыҥ «Парижские моды» деп јаҥы бӱктери Шахмат Королеваныҥ, Коломбинаныҥ ла Пьереттаныҥ кийимдерин кӧргӱскен^[3].

1852 јылда Петербургта баштапкы јаҥыјылдык чибиниҥ байрамы карнавал кийимдерлӱ ӧткӧн. Оныҥ ла кийнинде Зимний дворецте јаҥар айдыҥ 31 -чи кӱнинде бай улуска маскарадтар ӧткӱрип баштаган. 1903 јылда калганчы катап кааныҥ билези маскарадта туружып байрамдаган^[3].

1935 јылда Октябрь революцияныҥ кийнинде јараш кийим кийип Јаҥы јылды уткуп байрамдаар јаҥжыгуны орныктырган. Совет ӧйинде байрамды јаҥыс ла балдарга ӧткӱрип туратан; јаан улустаҥ, Соок Таадак ла Каркызычак болгон улус туружатан. Балдарга јаҥыјылдык кийимдерди энелери: марлянаҥ, кӧзнӧктӧрдиҥ бӧзинеҥ, ватанаҥ, поролонноҥ, картонноҥ эдетен^[6]. Уулчактарга койоноктыҥ, Петрушканыҥ, кызычактарга — карычактыҥ ла Красный шапочканыҥ кийимин кӧктӧйтӧн.

Койоноктордыҥ кийимин кийген балдар. Јаҥы јыл детсадта.

Юрия Гагарин орчылаҥга учкан кийнинде балдарды јылдыс эдип јарандырып баштаган, космонавттыҥ кийимин, кукурузаныҥ кампаниязыныҥ ӧйинде кукурузага тӱҥей кийим кӧктӧп кийдиретен.

Мушкетердыҥ јаҥыјылдык кийимин кийген уулчак. 1980 јыл

Анайда ок јаҥы кинолор чыгып баштаарда, ондо геройлордыҥ кийимине тӱҥейлеп кӧктӧгӧн. Режиссёр Г. Александров «Цирк» деп кино чыгарган кийнинде клоунныҥ амадайын, В.Фетинниҥ «Полосатый рейсы» чыгарда — бардыҥ кийимин, Л.Нечаевтыҥ «Приключения Буратино» чыгарда, Мальвинаныҥ, Пьероныҥ, Артемонныҥ, тӱлкӱ Алисаныҥ ла киске Базилионыҥ, Г. Юнгвальд-Хилькевичтыҥ «Д’Артаньян и три мушкетёра» деп телекино чыгарда, утренниктерге мушкетёрлор шляпалу ла шпагалу келетен^[4]. 1970 јылдарда Совет Союзта вестерндер кинодо кӧргӱзип баштаган, оныҥ учун индеецтердиҥ, шерифтыҥ ла ковбойдыҥ јаҥыјылдык кийимдерин эткен^[5].

Актриса Екатерина Шпица јылтырууш карычактыҥ кийимин кийип алган, 1980-чи јылдар

1990 јылдарда тындулардыҥ кийимин кӧктӧгӧн.

XXI-чы чакта јарлу Бэтмен, Человек-паук, Миньон боло берген .

Эмдиги ӧй

XXI чакта јаҥыјылдык кийимди балдарга ла јаан улуска садуныҥ јеринеҥ алат. Анайда ок прокаттыҥ сервисы бар.

Тӱлкӱчектердиҥ кийимин кийген балдар

2024 јылдыҥ алдында он эҥ ле јакшы јарлу јаҥыјылдык кийимниҥ тоозына "Авито"ныҥ чодыла кирген^[7]:

тӱлкӱ;
каркижи;
айучак;
чибичек;
Маша «Маша ла Айу»;
принцесса;
карычак;
Каркызычак;
Эльза "Холодное сердце"неҥ;
коҥыс-кижи ле койонок;

Ајарулар

↑ ¹ ² «Весь этот блеск, и шум, и чад…» (ја. эм.). diletant.media. Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 22 кӱни, 2024.
↑ Why Do We Dress Up For New Year's Eve? From Cow Hides To Expensive Baubles, We've Been At It For A While (ја. эм.). Bustle (9 јаҥар ай 2016). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 22 кӱни, 2024.
↑ ¹ ² ³ Как появились новогодние балы и наряды для них (ја. эм.). www.d-kvadrat.ru (9 јаҥар ай 2022). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 22 кӱни, 2024.
↑ ¹ ² ³ Маска, я тебя знаю (ја. эм.). www.culture.ru. Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 22 кӱни, 2024.
↑ ¹ ² ³ Детские новогодние костюмы (ја. эм.). Этномир. Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 22 кӱни, 2024.
↑ От русских шутов и мушкетеров до западных героев: Как менялись новогодние костюмы детей от 50-х годов до сегодняшнего дня (ја. эм.). spb.kp.ru (4 чаган ай 2023). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 22 кӱни, 2024.
↑ Названы самые популярные костюмы для утренника и корпоратива (ја. эм.). РБК Life (22 јаҥар ай 2022). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 22 кӱни, 2024.

Литература

Гареева С. М. Новогодние обряды и праздники в Башкортостане: эволюция традиций // Via in tempore. История. Политология. 2011. № 13.
Зырянова Е. В., Люй Вэньвэнь Ассоциативное поле концепта «Новый год» в русском языке // Филология: научные исследования. 2018. № 4.
Старая новая сказка в Словении // Мир русского слова. 2019. № 4.

Тайантылар

Правообладателем данного материала является АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».
Использование данного материала на других сайтах возможно только с согласия АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».

[:1-1] ¹ ² «Весь этот блеск, и шум, и чад…» (ја. эм.). diletant.media. Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 22 кӱни, 2024.

[:0-2] Why Do We Dress Up For New Year's Eve? From Cow Hides To Expensive Baubles, We've Been At It For A While (ја. эм.). Bustle (9 јаҥар ай 2016). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 22 кӱни, 2024.

[:4-3] ¹ ² ³ Как появились новогодние балы и наряды для них (ја. эм.). www.d-kvadrat.ru (9 јаҥар ай 2022). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 22 кӱни, 2024.

[:2-4] ¹ ² ³ Маска, я тебя знаю (ја. эм.). www.culture.ru. Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 22 кӱни, 2024.

[:3-5] ¹ ² ³ Детские новогодние костюмы (ја. эм.). Этномир. Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 22 кӱни, 2024.

[6] От русских шутов и мушкетеров до западных героев: Как менялись новогодние костюмы детей от 50-х годов до сегодняшнего дня (ја. эм.). spb.kp.ru (4 чаган ай 2023). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 22 кӱни, 2024.

[7] Названы самые популярные костюмы для утренника и корпоратива (ја. эм.). РБК Life (22 јаҥар ай 2022). Дата обращения: кӱчӱрген айдыҥ 22 кӱни, 2024.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]