Јаан Алтайдыҥ коручылы (этнопарк)

Јаан Алтайдыҥ коручылы (этнопарк)
орус. Хранитель Большого Алтая (этнопарк)
Баштапкы јетирӱлер
Тип	тематикалык этнопарк
Тӧзӧлгӧн ӧй	2022 јыл
Турган јери
51°47′28″ с. ш. 85°49′50″ в. д.
РФ субъекти	Алтай Республика
Кала	Ман-Јӱрек
Јаан Алтайдыҥ коручылы (этнопарк)
Јаан Алтайдыҥ коручылы (этнопарк)

Јаан Алтайдыҥ коручылы (этнопарк) (орус. «Хранитель Большого Алтая») — тематикалык этнопарк, Алтай Республикада, Кичӱ Чаҥкыр кырдыҥ бажында. Паркты алтай «Маадай-Кара» деп героический эпостыҥ эбелгезиле тӧзӧлгӧн, теҥериниҥ алдында ачык музей, мында тургун калыктардыҥ јебрен кеп куучындары Јаан Алтайдыҥ корулу ар-бӱткенине кийдирилген .

Географиялык темдектери

Этнопарк Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1240 метрге бийик, јебрен ӧйдӧҥ бери Јаан Алтайдыҥ јӱреги деп чотолып турган, Кичӱ Чаҥкыр кырдыҥ бажында турат. Парк «Манжерок» курорттыҥ јеринде Майма аймакта Алтай Республикада, Кӧл-Јик јуртта, Горно-Алтайскта аэропорттоҥ 36 км турат.

Кичӱ Чаҥкыр кыр Јаан Алтайдыҥ тӱӱкилик ле Евразияныҥ геополитикалык тӧс јери, оныҥ учун парктык мында турганы аҥылу сӱр-темдек учурлу.

Тӱӱкизи

Тематикалык парк «Јаан Алтайдыҥ коручылы» 2022 јылда јаан изӱ айдыҥ 2-чи кӱнинде кӧдӱриҥилӱ ачылган, Алтай Республиканыҥ башкараачызы Олег Хорохордин бу керекте база турушкан. Проект 2010 јылда баштапкы канат јол тургузала ачылган, јыл айландыра «Манжерок» курортто тӧзӧлгӧн.

Героический эпосты орныктырарга теҥериниҥ алдында парк ачылган. Бу парк келген улусты јебрен алтайлардыҥ эпосыныҥ эбелгезиле таныштырат.

Концепциязы ла темалары

«Маадай-Кара» деп парк алтай героический эпостыҥ эбелгезиле тӧзӧлгӧн. Улу баатыр ӧштӱлерле јуулажып, бастыра буудактарды, кӱч ченелтелерди ӧдӱп, албатызын коруп алганы керегинде айдылат.

Парктыҥ тӧс сӱри Кӧгудей-Мерген баатыр — эпостыҥ тӧс геройы. Јебрен баатырдыҥ бӱдӱми Јаан Алтайды ла Јерди корыыр сӱр-темдеги.

Парктыҥ инфраструктуразы

Экојолдор

Парктыҥ јеринде узуны башка бир канча экоорыкјолдор эткен:

• «Путь воли» — паркта эҥ ле узун 1700 метр кезик јерде бийиги 220 метрге јуук экоорыкјол ачылган. Ол канатный јолдыҥ ӱстинде «Чуйдыҥ трагыла» ла «Альбаган» деп станцияларды бириктирет;
• «Соојындардыҥ орык јолы» — орто маршрут, парктыҥ тӧс арт-обьекттери ажыра ӧдӱп турган;
• «Торко јол» — тематикалык орык јол, Алтайдыҥ тӱӱкилик учурын кӧргӱзет.

Арт-объекттер

Паркта алтай јурукчы Аржан Ютеев јайаган темирдеҥ эткен, бийиги 2 метрдеҥ 5 мертрге јетире 10 арт-объект тургузылган. Проекттиҥ авторы — јиит јурукчы, Россияда јурукчылардыҥ отогыныҥ турчызы, Григорий Чорос-Гуркинныҥ адыла адалган эл сыйдыҥ лауреады.

Художник Аржан Ютеев, создатель тематического парка "Хранитель большого алтая" на горе Малая Синюха

Тӧс скульптуралык композициялар:

Кезер-Таш («каменный воин») — бийиги тӧрт метр Јаан Алтайдыҥ Коручылыныҥ тӧс статуязы, Когудей-Мергенге баатырга учурлай 1240 метр кырдыҥ бажында тургузылган.

Баатырдыҥ јепсели:

• Куйак (орус. щит — «защита») — тегерик щит кырдыҥ у отрога;
• Ӱлдӱ (орус. меч) — Кичӱ Чаҥкыр кырдыҥ бажында ӱлдӱниҥ бӱдӱмине тӱҥейлеп эдилген арт-объект;
• Темир Борук (орус. шлем — «железная шапка») — боочыда ЛЭП-тиҥ алдында тургузылган;
• Окјаа (орус. лук) — јебрен јуучылдардыҥ јепселиниҥ сӱр-темдегиниҥ композициязы;
• Топшуур — алтай кӱӱлик ойноткыныҥ бӱдӱмине тӱҥейлеп эткен обьект;
• Кайчы («сказитель») — кайчыныҥ скульптуразы, тепсеҥде «Торко јол» деп орык јолдыҥ тал ортозында турат.

Сфералардыҥ ӧзӧги — композиция 10 таш тоголоктоҥ турат, диаметры 1-2 метр барельефтерлӱ, алтай петроглифтерге тӱҥейлеген (Калбак-Ташта бичимелдердеҥ) ле скиф руникалык бичимелдер (Пазырыкта археологиялык кереестер).

«Топшуур» јалаҥ — арт-объекттер алтай кӱӱлик ойноткыларлу (топшуур, шоор, комус, јадаган). Очокту зона, палатка тургузар настилдер ле туалет кемпингке.

Кажы ла скульптурага информационный табличкаларды алтай ла орус тилдерле бичилген, «Маадай-Кара» героический эпостыҥ цитаталары.

• Арт-объекттер
• 

• 

  Окјаа

• 

  Темир Борук

• 

  Куйак

• 

  Ӱлдӱ

Једетен јол

Паркка јетире «Манжерок» курорттыҥ канат јолыла барар:

• Гондольный јол «Чуйдыҥ трагы» — Doppelmayr фирманыҥ туйук бӱдӱмдӱ 8 кижи бадар кабинка. Узуны — 2516 метр, бийигиниҥ башказы — 633 метр;
• Кресельный јол «Альбаган» — алты јерлӱ подъемник јылулалган отыргыштарлу, корулаар колпакарлу, узуны — 1000 метр.

Канатный јолло кӧдӱрилери 8-12 минут, таҥынаҥ экскурсионный программа болуп јат, ӱстинеҥ тӧмӧн тайганыҥ јараш панорамазы, Кадын суу, Ман-Јӱрек кӧл лӧ Алтайдыҥ кырлары. Канатный јолдыҥ иштеер аайы ай-кӱнниҥ айалгазынаҥ камаанду болуп кубулар.

Парк јыл айландыра иштейт. Кышкыда канат јолдор горнолыжный курортто иштейт, јайгыда — этнопаркта экојолдор ачылат.

Ар-бӱткенниҥ аҥылузы

Парк Туулу Алтайдыҥ јараш ар-бӱткендӱ уникал зонада турат. Экојолдорло амырап баскан улустар кӧп тоолу Кызыл бичикке кирген ӧзӱмдерди кӧрӱп, алтай тайганыҥ јаражын кайкайт.

«Сфералар ӧзӧгинде» койу ӧлӧҥгӧ агаштардыҥ ортозында тургузып салган, мында јебрен культураныҥ изи, паркта эпикалык чӧрчӧк атмосфера.

Культуралык ла ӱредӱлик учуры

Этнопарк туристтерди таныштырат:

• алтай калыктыҥ героический эпосыла;
• регионныҥ јебрен тӱӱкизи ле мифологиязы;
• јаҥжыккан узаныш ла кӱӱлик ойноткылар;
• Алтайдыҥ археологиялык кереестери.

Парк культуралык ла ар-бӱткендик интеграцияны ла эмдиги ӧйдиҥ туристический технологияларын темдектегени болуп јат.

Тематикалык парк «Хранитель Большого Алтая» Россияда мындый бӱдӱмдӱ јаҥыс парк, героический эпос ачык теҥери алдында тирилет, 1200 метр бийикте. Проект Россияда база кайда да јок, мында инновация, Сибир калыктарыныҥ культуралык энчизин корулап алары. Паркта: Алтайдыҥ ар-бӱткени, јаҥы технологиялар (канат јолдор бийик кеминде), јебрен культура ла чӱм-јаҥдар, јаҥы кеендик ле дизайн.

Ајарулар

Тайантылар

• Олег Хорохордин принял участие в открытии тематического парка «Хранитель Алтая»